Stop het gezeur, de canon is er ook voor de binding

Voor minister Plasterk is de canon er niet voor de identiteit en de binding. Maar dat is onzin: de canon moet goed burgerschap opleveren.

Pierre Heijnen

In de brief van minister Plasterk over de canon staat dat die niet als expliciete doelstelling het bevorderen van het bewustzijn van identiteit en binding heeft. Hij moet wel een positieve bijdrage aan de ontwikkeling van goed burgerschap leveren.

Een raar standpunt. Zonder de maatschappelijke discussie de afgelopen jaren over inburgering, identiteit en binding in een multiculturele samenleving was er helemaal geen canon geweest. Waarom dan niet de canon in functie geplaatst van deze discussie? Is dat angst om nieuwe Nederlanders uit te sluiten door eenzijdig de nadruk te leggen op de geschiedenis van de inwoners van dit land of /gebied? Is het angst het onderwijs voor het hoofd te stoten door het op te zadelen met maatschappelijke taken in plaats van onderwijs?

Hoe het ook zij, ik vind dat we het beestje bij de naam moeten noemen. Het is niet de canon om de canon, of de geschiedenis om de geschiedenis. De canon heeft geen waarde om zichzelf, maar alleen in functie van wat anders. Van wat? Van het beter begrijpen van het heden in sociologisch, cultureel, economisch, religieus, staatkundig opzicht, et cetera.

Dit is van belang voor allen die hier wonen en leven, of het nu sinds kort is of al het hele leven en van generatie op generatie. Zonder elementair begrip van de voorgeschiedenis van hen die hier eerder woonden en leefden is het moeilijk de organisch gegroeide cultuur en instituties echt te doorgronden. Zonder iconen uit het verleden en heden is het moeilijk een identiteit aan te nemen: wie heeft er geen helden of herkenningspunten nodig?

De vraag is of je als overheid de samenleving zo niet mag voorschrijven, dan toch tenminste voorhouden wat de ijkpunten zijn in het verleden en heden van deze samenleving. Ik vind dat dat wel mag. Daar moeten we niet te besmuikt over doen. Een samenleving heeft dat nodig om meer te zijn dan een verzameling individuen of groepen van individuen, om als individuen en groepen van individuen ook nog iets te hebben met elkaar. Natuurlijk, er is de wet, er zijn collectieve arrangementen, er is de publieke ruimte die gebruikt wordt met tal van geschreven en ongeschreven leefregels, er is het koningshuis of, zo je wilt het Nederlands elftal. Dat delen we wel met elkaar. Maar wat van dat alles de wordingsgeschiedenis, de achtergrond, de figuurlijke (voor)ouder is delen we onvoldoende. En daarin voorziet de canon.

Is dat voldoende? Nee natuurlijk niet, het gaat om veel meer, om actief, democratisch burgerschap. De canon is niet het enige dat bijdraagt aan binding en gedeelde identiteit. Maar voor het initieel en tweedekansonderwijs (zo kun je ook tegen inburgering aankijken) wel een goed middel om dat te ondersteunen. Vandaar onze steun in het opnemen ervan in de kerndoelen van het primair en voortgezet onderwijs.

Bij de invulling moet veel ruimte zijn voor de scholen en de docenten. Zo kan de canon specifiek in- en aangevuld worden met regionale, locale of andere specifieke vensters. Overigens moet de canon niet als blauwdruk worden opgenomen in de kerndoelen, maar als handreiking.

Behalve in het onderwijs, de cultuur en de inburgering kan aan de canon aandacht worden besteed in de programmering van de publieke omroep op basis van haar publieke taken.

Tenslotte is het goed om vast te stellen dat in heel veel vensters ook Europa of zelfs de wereld aan de orde is: Europa in de canon, de wereld in de canon. Het is goed om de canon ook te plaatsen in de Europese en mondiale ontwikkeling: de canon in Europa, de canon in de wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden