... stonden Hillary en Tenzing op de Everest

Op het kantoor van de Britse cartografische dienst in Calcutta, in India, werkte rekenkundig medewerker Radhanath Sikhdar in 1852 aan de berekening van de hoogte van een berg op de grens tussen Nepal en Tibet, die de vorm had van een driekantige piramide. De berg stond bekend als Piek 15. Sikhdar berekende de hoogte ervan op 8848 meter en dat betekende dat het de hoogste berg op aarde was.

Jomolungma noemden de Tibetanen de berg, moeder van de wereld. In Nepal heette de berg Sagarmatha, godin van de lucht. Allebei vrouwennamen. Maar het Britse hoofd van de cartografische dienst vernoemde de berg naar een man. Everest, naar George Everest, de vorige directeur van de dienst. En Everest bleef hij heten.

Boven op de Everest is de atmosferische druk maar een derde van die op zeeniveau. Dat betekent dat er bij het inademen maar een derde van de zuurstof binnenkomt. En dat terwijl de inspanningen door de extreme hoogte en kou enorm zijn. Het is er zo koud dat onbeschermde ledematen bevriezen tot ze zwart of wit zien. Onleefbaar voor mens, dier of plant. Nepalezen en Tibetanen haalden het niet in hun hoofd om op eigen initiatief naar de top te klimmen, maar Britten, die als koloniale mogendheid in Azië aanwezig waren, wilden dat wel. Het lukte pas 101 jaar nadat de Mount Everest als de top der aarde gold. Op 29 mei 1953 stonden Edmund Hillary, een 33-jarige bijenhouder uit Nieuw-Zeeland, en de sherpa Tenzing Norgay uit Nepal vijftien minuten op de top van de Everest, en zij gelden als de eersten. Er was een soort militaire operatie voor nodig onder leiding van de Britse brigadier John Hunt, met 350 dragers, 15 klimmers en 7,5 ton bagage om deze poging te laten slagen. De tocht naar de top was de tweede poging van deze expeditie. Charles Evans en Tom Bourdillon waren uitgekozen voor de eerste tocht naar de top, maar zij moesten voortijdig terugkeren omdat de beklimming en de afdaling meer zuurstof vergden dan ze bij zich hadden.

Eerdere expedities waren mislukt en dat had niet alleen te maken met de onbekendheid met de omstandigheden op grote hoogte maar ook met de politieke ontwikkelingen. De expeditie van Hunt, waar Tenzing en Hillary deel van uitmaakten, ging via de zuidelijke route, vanuit Kathmandu. Die route was tot 1950 onmogelijk geweest, omdat Nepal zijn grenzen tot die tijd gesloten had gehouden. Eerdere expedities moesten daarom de noordelijke route kiezen, via Tibet. En die is moeilijker.

Al is het harde bewijs nooit geleverd, het zou kunnen dat een eerdere expeditie, via de noordelijke route, toch erin geslaagd is de top te bereiken. In 1924 deed een Brits team een poging. George Mallory en Andrew Irvine zijn toen in ieder geval tot enkele honderden meters onder de top gekomen, maar zij keerden nooit terug. In 1999 werd het stijfbevroren lichaam van George Mallory gevonden, in tweed gekleed en met leren schoenen. Zijn bril, zakmes en hoogtemeter had hij bij zich, maar zijn fototoestel ontbrak. In dat toestel zit misschien een filmpje met beelden van hem op de top. Mocht dat ooit gevonden worden, dan gunt Hillary aan Mallory de eer, zei hij. Hillary is nu 83, een aimabele man. Dankzij de tocht naar de top is hij hecht bevriend met sherpa's in Nepal, en ook heeft hij daar scholen en ziekenhuizen kunnen laten bouwen. Dat heeft hem meer voldoening gegeven dan die vijftien minuten op de top, zei hij vorige maand.

Maar het fototoestel van Mallory is niet gevonden. Kenners van de noordelijke route denken dat het met de gebrekkige uitrusting van destijds onmogelijk was om de top echt te bereiken.

Toch blijft het opmerkelijk dat het uiteindelijk dertig jaar duurde voor iemand na Mallory op de top stond. Charles Dufour, van het gelijknamige antiquariaat in Leiden, en als geen ander gespecialiseerd in boeken over bergsport, noemt een aantal redenen op. De eerste jaren na de expeditie van Mallory verleenden de Tibetaanse autoriteiten geen toestemming om de berg te beklimmen. ,,Een aantal klimmers van die expeditie had zich niet aan de regels gehouden en dus waren de machthebbers in Lhasa boos'', vertelt Dufour. ,,Pas in 1933 was er weer een expeditie, en daarna in '36 en in '38.'' Al die pogingen mislukten, door lawines, ziekte onder de klimmers en slecht weer. Tijdens de oorlogsjaren was een tocht naar de top niet aan de orde. Minstens zo kwetsbaar waren de expedities door het gewicht van de zuurstofflessen. Op een hoogte van 8000 meter gaat een klimmer hallucineren, zwalken, voelt hij bijna niets meer, kan hij geen beslissingen meer nemen, kost iedere stap een eeuwigheid, kruipt hij als een vermoeide bejaarde slak naar boven. Er zijn er die zich op 8000 meter hoogte in de sneeuw lieten vallen en zijn blijven zitten, ondanks smeekbeden van tochtgenoten en echtgenotes, per gsm. Er zijn er die naar beneden wilden springen, een diepte van 2000 meter in. Zuurstof helpt om de ergste wanhoop en vermoeidheid te bedwingen. Die zuurstof moet, in zware cilinders, naar boven gedragen worden, in grote hoeveelheden, om het hele team te voorzien, ook de dragers en degenen die verkenningstochten maken, routes voorklimmen en markeren met vlaggen en touwen en die steeds het volgende kamp inrichten. Dankzij de technische ontwikkelingen van de luchtvaart, sterk gestimuleerd door de Tweede Wereldoorlog, konden de zuurstofcilinders in de tijd dat Hillary de Everest beklom, veel lichter uitgevoerd worden dan in de tijd van Mallory. Uit de lijst met goederen die expeditieleider John Hunt heeft opgenomen in zijn verslag, blijkt dat een zuurstofcilinder iets meer dan 5 kilo woog. De ochtend dat hij op pad ging naar de top had Hillary er drie bij zich. Onderweg vonden Tenzing en hij er nog twee, achtergelaten bij een eerdere poging. Daar zat nog een paar honderd liter in, die bij de afdaling nodig zouden zijn.

In de bergen vallen de meeste doden bij de afdaling. Uit Hillary's verslag van de afdaling blijkt zijn kracht. ,,Op de grote sneeuwhelling zette ik iedere stap zo zorgvuldig alsof ons leven ervan af hing, en dat was ook zo.''

Vier dagen na de geslaagde poging van Hillary en Tenzing werd in Londen de jonge Elisabeth gekroond tot koningin. Vlak voor de kroning kreeg ze te horen dat de Britse poging geslaagd was. Het bericht was verspreid door James Morris, correspondent van The Times, die mee was met de expeditie. Het nieuws werd via luidsprekers verspreid over de menigte die in de straten van London klaarstond om de jonge koningin toe tejuichen.

Op 3 juli landde het team in Londen. Hillary werd geridderd. Na de feestelijkheden ging hij snel terug naar Nieuw-Zeeland om te trouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden