Stoltenberg gaf Noren richting

Rapport falende overheidsdiensten in zaak-Breivik zal niet leiden tot opstappen premier

De Noorse premier Jens Stoltenberg wacht morgen een zware dag. Het parlement bespreekt dan het rapport over het falen van overheidsdiensten tijdens de Breivik-aanslag. Het komt hard aan voor de premier, de Noren waanden zich altijd zo veilig bij hem.

Stoltenberg (53) is al vrijwel zijn hele leven politiek actief. In zijn tienerjaren zou hij ramen van de Amerikaanse ambassade hebben ingegooid tijdens Vietnamdemonstraties. Op z'n veertiende werd hij lid van de AUF, de jongerenafdeling van de Arbeiderspartij (Ap).

Stoltenberg ging de wetenschap in en blonk daar al gauw uit, zegt Frank Aarebrot, hoogleraar Europese Politiek. "Hij is een gerenommeerd sociaal econoom". Toen de politiek riep, schoof Stoltenberg zijn carrière als wetenschapper opzij. Hij bekleedde al enkele ministersposten, waaronder die van economische zaken, financiën en olie en energie, voordat hij in 2000 met zijn 41 jaar de jongste premier van Noorwegen werd.

Het eerste premierschap was van korte duur, niet meer dan een paar maanden, maar sinds 2005 staat Stoltenberg weer stevig aan het roer. "Een erg realistische politicus," zegt Harald Stanghelle, commentator van de krant Aftenposten. "Geen visionair, maar een technocraat. Hij neemt zijn tijd om in gecompliceerde zaken te duiken."

Volgens professor Aarebrot loodste Stoltenberg Noorwegen soms 'briljant' door de financiële crises van de laatste jaren. "Hij is meer beheerder dan politicus. Mensen houden van iemand die goed op de centen let." Stanghelle: "De financiële crisis van 2008 heeft Noorwegen uiteindelijk niet geraakt. Dat gaf vertrouwen."

Het kabinet Stoltenberg werd in 2009 dan ook herkozen, wat in Noorwegen tamelijk uniek is. "Mensen voelden zich veilig bij Stoltenberg," zegt commentator Stanghelle, "en de verdeelde oppositie vormde geen alternatief."

Bovendien ligt de persoon Stoltenberg goed bij het Noorse volk. "Hij is benaderbaar, warm en enthousiast. Het is makkelijk hem te mogen," aldus Stanghelle.

Zulke mensen kunnen zich meer foutjes permitteren dan anderen. Toen Stoltenberg in de leiding van de AUF zat, werd subsidiefraude gepleegd. Jaren later kwam dat voor de rechter en vier kameraden van Stoltenberg werden veroordeeld - hijzelf speelde in het proces slechts een rol als getuige. In 2001, kort na zijn eerste periode als premier, reed hij tegen een geparkeerde auto en schoof een blanco briefje onder de ruitenwisser. Hij kwam ermee weg. "Er zijn politici voor minder vertrokken", zegt Stanghelle.

De wijze waarop hij een volk in shock weer richting gaf na de terreurdaden van Anders Behring Breivik vorig jaar, maakte Stoltenberg tot ver over de grenzen een gevierd politicus. "Jens Stoltenberg was in deze periode een premier voor iedereen, hij was ook míjn premier," sprak Siv Jensen van de conservatieve FrP, en Stoltenbergs scherpste criticaster in het parlement, destijds. Op straat werd Stoltenberg soms letterlijk geknuffeld. Hij vulde Noorwegen met trots en hoop.

Nog steeds is Stoltenberg de man die Noren het liefst zien als premier. Maar opiniepeilingen laten zien dat zijn populariteit (43 procent) ruim een jaar na de aanslag daalt, met Erna Solberg (ruim 38 procent) van het conservatieve Høyre hijgend in zijn nek.

Volgend jaar zijn de verkiezingen. Gebrek aan visie breekt hem op, denkt Aarebrot. "De Arbeiderspartij heeft moeite met hervormen. De huizenprijzen exploderen - jongeren maken geen kans op de woningmarkt. De conservatieven komen met oplossingen, niet de Ap. "Mensen stemmen niet op het verleden, maar op de toekomst."

"Herkozen worden is al bijzonder", zegt Stanghelle, "en een tweede herverkiezing is nog nooit voorgekomen. Na zeven jaar zijn burgers Stoltenberg en zijn team moe en willen wat nieuws."

Het morgen te bespreken rapport kan dat nog eens versterken. Stoltenberg bekende al eerder dat hij verantwoordelijk is voor het falen van de politie- en inlichtingendiensten bij de Breivik-aanslag. Aarebrot: "Een draaiboek bestond al, maar werd niet uitgevoerd. Dat is slecht voor het imago van een crisismanager."

Toch vindt 70 procent van de Noren dat Stoltenberg daar niet voor hoeft te vertrekken. Stanghelle relativeert: "Dat betekent nog niet dat 70 procent ook denkt dat hij het goed doet als premier. De mensen vinden het oneerlijk als Stoltenberg moet aftreden. Hij en zijn partij waren immers de belangrijkste doelen van Breivik. Die eiste direct na zijn aanhouding het aftreden van het kabinet-Stoltenberg. Het zou toch te gek voor woorden zijn als dat gebeurt."

De oppositie slijpt alvast de messen, maar politiek analisten verwachten morgen geen motie van wantrouwen tegen Stoltenberg. Die lijkt onhaalbaar, omdat zijn kabinet op een meerderheid leunt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden