Boekrecensie

Stof tot nadenken en een uitnodiging om sommige meningen bij te stellen

Beeld rv

De auteur

Coen Simon (1972) is een van de bekendste hedendaagse Nederlandse filosofen. Zijn essays over een grote verscheidenheid van onderwerpen verschijnen onder meer in Trouw, NRC Handelsblad en De Correspondent. Hij heeft tal van boeken gepubliceerd, waaronder 'Filosoferen is makkelijker als je denkt', dat eerst in wekelijkse afleveringen in Trouw is verschenen. In 2012 won hij de jaarlijkse Socrates Wisselbeker voor het beste filosofieboek met 'En toen wisten we alles. Een pleidooi voor oppervlakkigheid'.

De titel

'Oordeel zelf' is niet alleen de titel van het boek, maar ook van het interessante eerste hoofdstuk, waarin Simon laat zien hoe een afgewogen en verantwoord oordeel tot stand zou moeten komen. Simon denkt dan vooral aan oordeelsvorming die van belang is voor een actief burgerschap, voor deelname aan de samenleving en de politieke besluitvorming. Hij laat ook zien hoe die oordeelsvorming door internet en nieuwe media als Twitter wordt bedreigd: ze leiden niet zozeer tot een democratisering van het debat als wel tot een polarisering, moralisering en ironisering daarvan.

Dit hoofdstuk geeft een veelbelovende aanzet tot een antwoord op de vraag die op de achterflap wordt gesteld: 'Hoe kom je tot een eigen oordeel in een overvloed van meningen, feiten en alternatieve feiten?' Maar wie hiervoor een duidelijke handleiding verwacht, komt bedrogen uit. De rest van het boek blijkt namelijk geen samenhangend betoog te bevatten, maar een bonte verzameling van eerder gepubliceerde essays, die vaak nauwelijks of zijdelings te maken hebben met het gestelde probleem.

Ook het vraagstuk in de intrigerende ondertitel van het boek, 'Waarom niemand hetzelfde wil en iedereen hetzelfde doet', wordt nergens op systematische wijze toegelicht, laat staan beantwoord. De constatering dat 'iedereen hetzelfde doet' wordt door Simon weliswaar beklemtoond met de wij-vorm die hij graag gebruikt, maar dat levert dikwijls lichtvaardige generalisaties op, bijvoorbeeld dat 'we ons kapot ergeren aan mensen die niet positief in het leven staan' en dat 'we de origineelste meningen willen hebben over trending topics' (in de flaptekst genoemde voorbeelden). In geen van beide gevallen reken ik mijzelf tot dit 'we'.

De inhoud

De vlag dekt de lading dus slechts ten dele, maar dat wil niet zeggen dat de essays op zichzelf niet de moeite waard zijn. Vaak voortbordurend op actuele kwesties of op gebeurtenissen uit zijn persoonlijke leven en dat van zijn kinderen (zouden die dat wel leuk vinden?), behandelt Simon een verscheidenheid van onderwerpen, zoals ijdelheid, spijt, gehoorzaamheid, geheugen en kunst. Daarmee betoont hij zich even veelzijdig als Michel de Montaigne, de uitvinder van het literaire essay.

Simons invalshoeken zijn vaak verrassend en zijn meningen vaak dwars. Soms zijn ze ook verwarrend. Zo ben ik van zijn beschouwing over schaamte, die hij 'de meest ongrijpbare emotie' noemt, niet veel wijzer geworden, ondanks of misschien wel door toedoen van de vele verwijzingen naar andere auteurs. En in het laatste hoofdstuk stelt hij dat 'er voor de totstandkoming van feiten naast deskundige kennis ook altijd een lekenpubliek nodig is' en dat wetenschappelijke feiten altijd zijn 'ingebed in een maatschappelijk domein' waar het om 'oordeel en overtuiging' draait. Dit essay blijkt echter niet te pleiten voor een trumpiaanse scepsis over de waarde van wetenschappelijk onderzoek en voor de gelijkwaardigheid van 'alternatieve feiten', maar waarschuwt alleen dat wetenschappers zich in maatschappelijk debatten moeten opstellen als fundamentalisten die een onwrikbare waarheid verkondigen.

Reden om dit boek niet te lezen

De titels en de flaptekst wekken een verwachting die slechts ten dele wordt ingelost.

Reden om het boek wel te lezen

'Oordeel zelf' levert wat men van filosofische essays mag verwachten: volop stof tot nadenken, het stelt vraagtekens bij schijnbare vanzelfsprekendheden en kan lezers ertoe brengen sommige van hun meningen bij te stellen.

Oordeel zelf

Coen Simon

Ambo/Anthos, 156 blz., € 18,99

****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden