Stoer hoor, om ouders 'keihard' aan te pakken

Het CDA wil ouders de volle rekening presenteren als kinderen in de fout gaan. Een onredelijk plan.

In 2006 diende het CDA-Kamerlid Çörüz een voorstel in om ouders algeheel aansprakelijk te stellen voor wangedrag van hun minderjarige kinderen. Dat wetsvoorstel werd niet aangenomen. Het voorstel dat hij vorige week indiende is nauwelijks veranderd. Wat intussen wel veranderd lijkt, is de stemming in het parlement: VVD, CU en D66 toonden zich in hun eerste reacties positief en de PvdA stond er niet afwijzend tegenover. Toch kan enige bezinning op dit voorstel geen kwaad.

Terwijl er van diverse kanten signalen komen dat de jeugdcriminaliteit af neemt, lijkt het enthousiasme voor een ’hardere aanpak’ van alles wat met criminaliteit, vandalisme en overlast door jongeren te maken heeft alleen maar toe te nemen.

Dat kan tot merkwaardige en inconsistente stappen leiden. Zo pleit met name VVD-Kamerlid Teeven om jongeren zelf harder aan te pakken. Maar zo’n koers spoort niet met het voorstel van Çörüz: Teeven wil adolescenten zo vroeg mogelijk als volwassene aanpakken; Çörüz wil ze zo lang mogelijk als klein kind behandelen. Deze twee volstrekt tegenovergestelde oriëntaties samenbrengen, vergt een lenigheid van geest die buiten de Tweede Kamer weinig waardering zal vinden.

In feite bestaat er op het punt van de ouderlijke aansprakelijkheid prima wetgeving, die uitdrukkelijk rekening houdt met de stapsgewijs toenemende eigen verantwoordelijkheid van kinderen.

Ouders algeheel aansprakelijk stellen voor schade veroorzaakt door hun kind, brengt grote problemen met zich mee. Die laten zich aardig illustreren door het voorbeeld dat Çörüz zelf graag aanhaalt. Hij vergelijkt de ouderlijke verantwoordelijkheid met die van de huizenbezitter voor dakpannen die van zijn dak kunnen waaien. Echter: tegen dakpanschade kan iedereen zich verzekeren. Dat wil Çörüz niet bij kinderen. Om de een of andere reden wil hij de ouders echt zelf voor de schade laten opdraaien.

Die grondslag voor aansprakelijkheid ligt nu nog in de schuldvraag, in de zin van ’het niet belet hebben van de gedraging van het kind’, zoals nu geldt bij schade door 14- en 15-jarigen. Ook daar wil Çörüz vanaf. Hij wil ouders in álle gevallen aansprakelijk stellen, ook als Ali zoiets nooit eerder heeft gedaan, ook als het gedrag van ADHD-er Roy onvoorspelbaar is, en ook als ouders hun Jantje herhaaldelijk hebben gewaarschuwd.

Ali, Roy en Jantje als dakpannen, maar wel onverzekerd, terwijl nu juist typerend voor de adolescentie is dat jongeren in toenemende mate zelf en buiten het zicht van hun ouders bepalen wanneer ze uit hun dak gaan en hoe. Op die stap voor stap toenemende eigen verantwoordelijkheid zijn het jeugdstrafrecht en de wetgeving over ouderlijke aansprakelijkheid gebaseerd.

Een algehele aansprakelijkheid is onredelijk. Ouders moeten kunnen worden aangesproken op hun eigen gedrag of nalatigheid. Bij schade veroorzaakt door minderjarigen spelen meestal heel andere factoren, waar ouders zelden greep op hebben.

Ook over de reikwijdte is onvoldoende nagedacht. Worden ouders bijvoorbeeld ook aansprakelijk gesteld voor schade als gevolg van internetgebruik van hun kind? Uit buitenlands onderzoek is bekend dat het pedagogisch effect van zo’n generale benadering nihil is en dat er zelfs kans bestaat op ‘chantage’ door jongeren van hun ouders: niet de jongeren moeten immers oppassen, maar de ouders.

Het gemak waarmee in dit wetsvoorstel wordt voorbijgegaan aan de schuldvraag is bedenkelijk. Gaan we hierna ook de ouders van jongvolwassenen aansprakelijk stellen voor schade veroorzaakt door hun meerderjarige, en bijvoorbeeld inwonende kind? Met het stoere motto dat de schade ‘linksom of rechtsom’ moet worden terugbetaald?

Het voorstel mist een doordacht motief. Het CDA zegt te willen voorkomen dat de samenleving opdraait voor de kosten, en verwacht een preventief effect. Maar voor zover dat effect mag worden verwacht, ligt het meer voor de hand die schade proportioneel te verhalen op de jongere zelf. Naar het voorbeeld van de studieregeling, kan de rechter een schaderegeling opleggen, waarbij de schuld door de jeugdige dader over een aantal jaren moet worden afgelost. Çörüz stelt dat je van een kale kip niet kan plukken. Dat zal voor een aantal ouders ook gelden. In elk geval deugt het niet van een kip te plukken die zelf niets kan worden verweten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden