Stimuleringsfonds vindt dat tv-maker cultuur niet als wegwerpprodukt moet behandelen

In de beginperiode werd het Stimuleringsfonds Nederlandse culturele omroepprodukties nauwelijks serieus genomen. De omroepen leverden een velletje papier in en namen een houding aan van 'wilt u ons het geld maar even geven'. Nu, vijf jaar later, hebben ze in Hilversum inmiddels wel doorgekregen dat, als je het hoge culturele gehalte van je project niet kunt aantonen, je weer met lege handen vertrekt bij het fonds. Het afgelopen jaar zijn bij het Stimuleringsfonds 238 aanvragen voor subsidie ingediend: 117 voor tv-produkties, 38 voor radio-produkties, 64 voor projectontwikkeling, 15 voor overige projecten en vier voor aanvullende subsidies. Er werden 60 subsidies voor tv-projecten toegewezen en 28 voor de radio. Bij de tv-projecten was er een bedrag van 30 miljoen mee gemoeid, bij de radio drie miljoen. Over de afgelopen vijf jaar zijn 1100 verzoeken in Behandeling genomen, waarvan er 660 werden toegewezen. Dat heeft 900 uur culturele radioprogramma's opgeleverd, waarin 12,5 miljoen gulden is gestoken en 570 uur televisie, met voor 106 miljoen gulden subsidie. In percentages is in 57 procent van de gevallen van de tv-projecten positief besloten en in 69 procent van de radio-projecten.

Het mag duidelijk zijn, het fonds wordt met enige regelmaat verwenst in de kantoren van de Hilversumse omroepen. Er komt dan weer wat boven van de wrevel, waarmee vijf jaar geleden het door minister Brinkman van WVC ingestelde Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepprodukties werd ontvangen: 'Het is ons geld, we krijgen een sigaar uit eigen doos aangeboden'.

Mevrouw Gerritsma over die beginperiode: "Hilversum had helemaal geen subsidie-cultuur, geen vorm van toetsing vooraf. Er bestonden in feite negen verschillende culturen. Daar kwam een stimuleringsfonds tegenover te staan, met een opdracht. Er was dan ook veel onbegrip, een houding van 'wilt u maar inleveren'. In het begin werd er gewoon een A4tje ingediend met de mededeling 'Dit kost drie ton, mogen we even een ton hebben'. Er werden ook veel programma's aangemeld die niets met cultuur te maken hadden."

Binnen het raam van zijn nieuwe Mediawet riep Brinkman in het voorjaar van 1988 een stichting in het leven die zich moest gaan bezighouden met de subsidiering van radio- en televisieprogramma's die vallen binnen het begrip 'cultuur'. Daarnaast diende de stichting geld beschikbaar te stellen voor zaken, die de kwaliteit van culturele programma's kunnen verhogen. Te denken viel daarbij aan onderzoek voor documentaires, na- en bijscholing en beurzen voor het schrijven van scenario's.

In de statuten van de stichting en de toelichting van de minister wordt het een en ander nog eens nader begrensd. De culturele produkties moeten in overwegende mate van Nederlandse origine zijn en een hoogwaardig artistiek gehalte hebben, zeggen de statuten. "Daarbij denk ik primair aan de gesubsidieerde podiumkunsten, de artistieke film, de artistieke documentaire en de kwaliteitsprodukten in de lichte muze" , licht Brinkman in de Tweede Kamer toe. De begroting van het Stimuleringsfonds wordt bekostigd door inkomsten uit de Ster-reclame, momenteel minimaal een zestiende deel van die pot. Vandaar die vergelijking met de eigen sigarendoos in Hilversum.

Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepprodukties - een ongelukkige naam; je kunt het niet eens afkorten, vindt Gerritsma - maakt zich inmiddels op om het eerste lustrum te vieren. Volgende week woensdag, donderdag en vrijdag gebeurt dat met een aantal activiteiten, waarin de documentaire centraal zal staan. Filmer Jan Vrijman poneert stellingen over de betekenis en kracht van de Nederlandse documentaire in heden, verleden en toekomst. Daarnaast wordt er in rondetafelgesprekken gedebatteerd, waarbij ook publiek zich in de discussie kan mengen. Tenslotte worden gesubsidieerde documentaire-films vertoond en kunnen programma's in speciale video-cabines worden bekeken.

Bewust is voor de documentaire gekozen als centrale thema voor de lustrumviering, zegt Gerritsma, 'want het is een interessante tv-vorm'. Ze heeft dan ook geen goed woord over voor het besluit van de NOS om de documentaire-afdeling, geleid door Henk Suer, op te doeken. "In de meerjarenplanning wordt het aantal uren voor documentaire teruggedrongen van 35 uur per jaar naar 10."

Naar aanleiding van het meerjarenplan stuurde het bestuur van het Stimuleringsfonds twee jaar geleden een 'brandbrief' naar Brinkmans opvolger op WVC, Hedy D'Ancona. "Mede door de financiele mogelijkheden die het Stimuleringsfonds bood is het aanbod van podiumkunsten, documentaires en kwalitatief hoogwaardig drama, dat tamelijk gering was, langzamerhand een stijgende lijn aan het vertonen. Deze ontwikkeling dreigt, wanneer het meerjarenplan gevolgd zou worden, abrupt te worden gestopt" , aldus het bestuur.

En de brief vervolgt: "Het Nederlandse televisie-aanbod zal dan, wat de kunsten en de cultuur betreft, gaan lijken op een woestijnlandschap, dat niet zo snel als de kaalslag zal hebben plaatsgevonden, weer in vruchtbaar land zal kunnen worden herschapen. De expertise en de professionaliteit van de programma-makers op de verschillende gebieden zal verloren gaan en - last but not least - een generatie van Nederlandse kijkers, die haar kennis vooral via de audiovisuele middelen verkrijgt, wordt geen uitzicht geboden op hetgeen kunst en cultuur hebben te bieden."

Niet te zwaar aangezet, vindt Annemieke Gerritsma nog steeds. "Je wordt toch niet vrolijk als je het aanbod ziet. Het is dat Henk van Os - de directeur van het Rijksmuseum, die wekelijks in het Varaprogramma Museumschatten informatie voor een breed publiek geeft over schilderkunst, red. - nog wat doet, maar daar hebben ze ook al een sponsor nodig. Er is toch ook geen goed filmprogramma meer, daar moet je voor naar de Belgische televisie. Informatie over toneel of op muziekgebied is evenmin te vinden. Men heeft in Hilversum zelf geen belangstelling en dus doet men er niets aan."

En verontwaardigd: "Ze komen hier uit de hele wereld werken. Het Haagse conservatorium zit vol met buitenlandse studenten. Als je de Amsterdamse kunstladder vergelijkt met die van Parijs of New York dan kunnen we dat glansrijk doorstaan."

Gerritsma trekt een vergelijking met Frankrijk. "Daar had je het tv-programma Apostrophe, waar bijna niemand naar keek. Maar men handhaafde het en ineens was het de literaire gebeurtenis van Frankrijk. Maar in een klein land als het onze worden 300 000 kijkers niet gerekend. De televisie bedient verschillende publieken. Moet dan altijd dezelfde groep aan bod komen ten koste van de anderen? Dat is niet erg democratisch." Democratisering is voor haar het uitzenden van opera's op de tv, zoals de NOS nu doet. Nu geeft WVC een subsidie van ongeveer 500 gulden per gemiddelde plaats in de opera. Voor zo'n 2,50 gulden meer kun je 300 000 mensen tv laten kijken."

Een van de manieren waarop het Stimuleringsfonds tracht culturele televisie-programma's uit de sfeer van het wegwerpprodukt te halen is via evaluatie-bijeenkomsten met publiek. Vorige en deze maand zijn er drie bijeenkomsten gehouden in samenwerking met de K. L. Poll Stichting voor Onderwijs, Kunst en Wetenschap; in mei en juni volgt er een tweede reeks van drie debatten. Ter discussie staat steeds een in de voorafgaande week vertoond tv-programma, waaraan het fonds financieel heeft bijgedragen. Komende zondag is dat aflevering drie van de serie 'Verhalen van de straat'.

Annemieke Gerritsma: "We hebben zo de taak van de omroepen overgenomen, want daar doet men niet meer aan nabespreken. Men heeft het te druk met produceren voor drie netten en dat met te weinig middelen, zo is het signaal uit Hilversum. En dus is er geen tijd meer om jong talent te koesteren. Wij toetsen wel; dat verhoogt de kwaliteit."

Het tijdens de eerste sessie publieke debatten besproken programma was een aflevering van 'Pleidooi', de veel geprezen advocatenserie, die de Avro op de dinsdagavond uitzendt. Op 16 maart is voorlopig de laatste aflevering geprogrammeerd. De Avro wilde aanvankelijk meer afleveringen laten maken, maar zag daar van af omdat het Stimuleringsfonds het hele project niet wilde subsidieren. Inmiddels heeft de Avro-leiding besloten dat er, ondanks de hoge kosten, een nieuwe reeks 'Pleidooi' zal worden opgenomen.

Vervolg op pagina 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden