Stilte

Wat te doen als een van de meest aangrijpende boeken die je las, wordt verfilmd en je weet niet of de film de herinnering aan dat boek zal versterken of zal overschaduwen? Martin Scorsese wist al sinds 1990 dat hij een film wilde maken op basis van de roman 'Stilte' van de Japanse schrijver Shusaku Endo en sinds gisteren draait die dan eindelijk in de bioscoop - maar zal ik er heen gaan of niet?


De recensies zijn een beetje lauw, dat tempert de animo natuurlijk. Bovendien zegt filmkenner Willem Jan Otten dat dit een film is 'om als een berg tegen op te zien, gezien de te verwachten wreedheden'. Maar hij voegt daaraan toe dat we er 'levender vandaan zouden kunnen komen dan we er naartoe gingen'. Kijk, dat klinkt dan toch weer als een belofte.


Otten besteedde een belangrijk deel van zijn Kees Fens-lezing, die hij woensdag uitsprak in de Rode Hoed, aan het werk van Endo, en als hij veronderstelt dat we 'levender' kunnen worden van 'Stilte' dan is dat vanwege de grootsheid van deze schrijver, geboren in 1923, overleden in 1996. Endo zoekt in al zijn boeken naar wegen om het christendom - waarin hij door zijn katholieke moeder werd grootgebracht - te laten rijmen met het Japanse boeddhisme en hij doet dat op een manier die Westerse gelovigen én ongelovigen ongenadig confronteert met de zwakke plekken in hun denken.


Het zal niet lukken om 'Stilte' hier adequaat samen te vatten, maar uiteindelijk draait het om de vraag of een missionaris bereid is Christus te verloochenen om het leven te redden van Japanse bekeerlingen, die met hun hoofd naar beneden zijn opgehangen in een put. En of de hemel bereid is zich met dit dilemma te bemoeien. "Het zwijgen van God is nergens zo radicaal omschreven, maar toch ook nergens zo liefdevol en troostrijk," zegt Scorsese zelf daarover.


Voor Endo, die op zevenjarige leeftijd werd gedoopt, gold het christelijk geloof als een jas die hem door iemand anders was aangemeten en die hem nooit helemaal goed zou passen. Maar de jas gewoon van zijn schouders laten glijden, kon hij ook niet. Het is een positie van wankelen die Europeanen, levend tussen de brokstukken van een voorbij christendom, niet vreemd hoeft voor te komen, hoe verschillend de omstandigheden ook. Zelf herken ik me in elk geval wel in het gevoel niet ingelijfd te willen worden en tegelijkertijd geen afscheid te kunnen nemen. En dus heb ik besloten 'Stilte' toch maar te gaan zien, want ik denk dat de film, zelfs als die tegenvalt, me sowieso iets zal zeggen en de kracht van het originele boek nooit ongedaan zal kunnen maken.


Wel heb ik voor de zekerheid bij verschillende antiquariaten nog vier andere boeken van Endo besteld, zodat ik even vooruit kan. Omdat Endo's werk, in de woorden van Otten, 'een respons is op de dood door mensenhanden van God'. "Een respons. Op een mysterie. Geen antwoord, of oplossing, of verklaring."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden