'Stilstaan in een mooie jurk kan altijd nog'

Zangeres Ellen ten Damme (45) heeft een nieuwe theatershow. Om goed te kunnen presteren leeft ze als een monnik. "Ik ben steeds serieuzer geworden in mijn werk."

Les 1

Je karakter verandert niet

"Ik hoop dat voor mij het gezegde opgaat 'hoe ouder, hoe wijzer'. Iets minder chaotisch zou fijn zijn. Hoewel, ergens vind ik mezelf helemaal niet chaotisch, omdat het uiteindelijk altijd goed komt. Maar de weg ernaartoe verloopt soms chaotisch. Dan kan ik de hoofdzaken niet meer onderscheiden van de bijzaken. Onbenullige dingen vind ik ineens heel belangrijk.

Je karakter verandert nooit echt. Wel jammer. Ik probeer op intuïtie te leven, maar ik ben niet onverstandig of roekeloos. Hoe ouder je wordt, hoe meer je hebt meegemaakt. Zoals een ski-ongeluk, twintig jaar geleden. Ik zou nooit meer kunnen lopen, zei de dokter. Het is gelukkig allemaal goed gekomen. Maar ik denk nu wel: skiën, dat hoeft niet per se meer.

Hoe ouder ik word, hoe gezonder ik leef. Zeker als ik, zoals nu, topfit moet zijn voor mijn voorstelling Cirque Stiletto. Dan probeer ik alleen groenten, noten, zaden en fruit te eten, en geen overbodige rommel waar je moe van wordt. Daar heb ik alleen mezelf mee. Ik vind het niet erg om een tijdje als een monnik door het leven te gaan, want ik heb een doel.

Ik heb spijt als ik niet goed presteer. In die zin ben ik steeds serieuzer geworden in mijn werk. Mensen verwachten iets van mij. Ik heb voor mijn gevoel iets hoog te houden."

Les 2

Wees niet braaf

"In Roden, Noord-Drenthe, heb ik het grootste deel van mijn jeugd doorgebracht. Opgroeien op het platteland is heerlijk, ik voelde me daar vrij. Ik was in de weer met koeien, paarden, honden en een geitenkar. Hutten bouwen, voetballen, rugbyen. Ik klom in bomen en schaatste op vennetjes in het bos.

Ik ben vooral opgevoed door mijn moeder, zoals dat toen ging, want mijn vader werkte veel. Mijn moeder is echt supergedisciplineerd, netjes, welopgevoed. Met ouderwetse waarden en normen: doe goed je best, wees eerlijk, gedraag je in de buurt van andere mensen. Heel braaf. Maar bij mij van binnen bruiste het. Ik dacht: het leven van mijn moeder, huisvrouw zijn, dat zal allemaal wel, maar dat wil ik echt niet."

Les 3

Maak zelf iets

"Mijn ambitie heb ik van mijn vader. Hij is de professor, de intellectueel. Zat altijd in het bestuur van iets. Mijn moeder had weinig mogelijkheden voor haar dromen en ambities. Ze kwam uit een arbeidersgezin waar weinig geld was. Toen haar zus ging trouwen, moest er een trouwjurk komen en was er helemaal geen geld meer voor de opleiding van mijn moeder. Ze vond overigens wel dat ik achter mijn eigen ambities aan moest gaan. Dat ik zangeres wilde worden, vond ze heel erg bij mij passen. Ze kan zelf ook goed zingen. Ze houdt van mooie dingen en heeft smaak. Mijn vader interesseert zich er weer helemaal niet voor hoe hij erbij loopt. Ik eigenlijk ook niet. Maar ik moet wel, door mijn werk, en dat vind ik ook leuk. Mijn jongere zus is gehandicapt, ze werkt onder begeleiding. Ze maakt lunches klaar en bedient. Daar is ze heel happy mee. Zij heeft totaal geen ambitie. Ze wil op de bank zitten met een zak chips en naar 'CSI' kijken. Meer niet.

Ze komt wel altijd naar mij kijken en dat vindt ze ook heel leuk. Maar dan meer om andere beroemde mensen te zien, haha! Haar eigen zus is natuurlijk maar heel gewoon.

Mijn broer is in zekere zin ook creatief, hij is computerprogrammeur. Heel wiskundig is hij, een man van weinig woorden. Soms is hij dagenlang bezig met het oplossen van een probleem en dan is hij niet echt aanwezig.

Ik weet nog goed dat ik als klein kind posters aan de muur had van Blondie en Abba. Ik denk dat ik zeven was, heel klein in elk geval. Ik weet nog heel goed dat mijn vader op een dag zei: 'Waarom heb je toch al die posters aan de muur? Je hoeft andere mensen toch niet zo te adoreren? Je kunt ook zelf iets maken.' Ik dacht: huh? Ja, inderdaad! Hij kon soms heel volwassen dingen zeggen tegen ons, kinderen."

Les 4

Wees waarachtig

"Aan het eind de middelbare school deed ik een oriëntatiecursus op de Kleinkunstacademie in Amsterdam. Tien keer, met de trein op en neer. Kreeg je daar les. Ik vond het allemaal veel te truttig. De zangles was klassiek. Ik dacht: dat wil ik helemaal niet! Nu vind ik dat te gek - ik zing in Cirque Stiletto zelfs een stukje 'Koningin van de nacht' uit 'Die Zauberflöte' van Mozart. Maar toen ik zeventien was vond ik dat natuurlijk helemaal niet cool. Ik dacht: ze willen me veranderen, ik raak mezelf kwijt. Nu weet ik: het is maar een oefening.

Ik ben na het atheneum dus eerst gaan studeren, dat was het meest logisch. Het werd Nederlands, in Groningen. Daarnaast zat ik in een band. Ik dacht: ik maak al muziek, daar hoef ik geen opleiding voor te volgen want ik doe het al. Trouwens, even tussendoor: alle mensen met wie ik toen in een band zat, zijn professioneel muzikant geworden. Ik wil maar zeggen: wij waren al best goed bezig toen, haha.

Uiteindelijk ben ik toch op de Kleinkunstacademie terecht gekomen. Ik zag er inmiddels het nut van in. Het belangrijkste dat ik daar geleerd heb is dat alles waarachtig moet zijn. Méén wat je zegt of zingt, maak geen valse gebaren. Ik heb er ook geleerd dat je repertoire moet kiezen waar je echt iets mee hebt. Of maak zelf iets zodat je het meent. Zing niet zomaar iets. Alles krijgt betekenis op het toneel.

Eén workshop is me erg bijgebleven, van Gisela May. Die vond ik indrukwekkend. Zij is een Kurt-Weillspecialiste. Zijn muziek is zo goed. Ik heb er veel geleerd over compositie en harmonieën. Dat de muziek goed moet aansluiten bij de tekst. Dat probeer ik in mijn eigen liedjes ook. Als het over bijvoorbeeld een koningin gaat, moet het ook een beetje nuffig klinken."

Les 5

Doe wat bij je past

"Er zijn altijd drie dingen die ik me afvraag voor een nieuw project: Is het leuk? Heb ik er wat aan op langere termijn? En kan ik ermee in mijn levensonderhoud voorzien? Als die drie dingen samenvallen, is het 't allermooist. Ik krijg vaak aanbiedingen om een maand door de rimboe te reizen met een cameraploeg en andere BN'ers. Is dat leuk, doorlopend een camera in je nek? Nou nee. Ik heb wel meegedaan aan de Mattheüs Masterclass, maar daar léérde ik echt wat van. Ik werd gedwongen iets te doen buiten mijn normale repertoire om. Dan vind ik het interessant.

Danny (Ellinger, red.) heeft mij twee jaar op mijn huid gezeten met zijn fototoestel, en dat vond ik ook helemaal niet zo leuk. Maar het diende een hoger doel, namelijk een kunstwerk, een groot boek vol foto's. Dan heb ik het ervoor over. Dat is geen vluchtig tv-programma waardoor ik me uitgebuit voel."

Les 6

Wijd je leven ergens aan

"Ik heb eerlijk gezegd het idee dat ik nog steeds hetzelfde ben als 25 jaar geleden. Ik denk steeds: waarom zou dit leven moeten veranderen? Ik vind het prima zoals het is.

Ik heb lang verkering gehad met mannen die geen kinderen wilden. Op het moment dat ik er zelf serieus over ging nadenken, was het eigenlijk te laat. Toen dacht ik: ik kan het maar beter laten. Ik vind mezelf nu te oud. Ik dacht altijd: het komt wel aanwaaien. Of niet. Dus niet. Het had gekund, maar het is nu eenmaal zo gelopen. Ik ben peettante van een kind. Dat is natuurlijk iets anders, maar ik vind dat wel heel leuk. Misschien zijn mijn cd's mijn kinderen. Ze zeggen dat toch vaak? Of je wijdt je leven aan de kunsten, of aan iets anders.

Ik ben ook nog eens omringd door mensen die geen kinderen willen. Mijn broer en zus ook niet. Alleen een neef en een nicht van ons hebben kinderen, verder niemand. Het aangetrouwde spul heeft wel weer kinderen. De kinderen van de man van mijn moeder en de vrouw van mijn vader. Zo schurken mijn ouders toch tegen kleinkinderen aan. Voor hen ben ik tante Ellen. Wel de lusten, niet de lasten."

Les 7

Koester nieuwe impulsen

"Mijn ouders zijn gescheiden toen ik een jaar of acht, negen was. Ik weet niet of mijn leven anders zou zijn als mijn ouders niet gescheiden waren. Ik denk dat alles kan, dus ook dat eeuwige liefde bestaat, maar het is wel moeilijk. Zolang je je in dezelfde richting ontwikkelt, moet het kunnen. Maar iedereen heeft zijn pad. Soms lopen paden gelijk op, soms ga je allebei een andere kant op. Het moet maar net passen.

Het duurt bij mij heel lang voordat ik denk: blijkbaar heb ik een relatie. Daar moet ik heel lang aan wennen. Ik word niet echt makkelijk verliefd. Ik vind wel heel veel mensen leuk. En ik kan me van veel mensen voorstellen dat ik iets met ze heb. Maar in de praktijk is gebleken dat ik eerst iemand moet leren kennen als vriend.

Ik vind dat ik leuke relaties heb gehad. Eén keer werd het geen succes. Daar ben ik toen te lang mee doorgegaan. Daarvan hoop ik te hebben geleerd: moet ik niet meer doen. De jongen met wie ik op mijn zestiende verkering had, is nog steeds een goeie vriend. Had gekund, denk ik wel eens, maar meteen daarna: dan had ik die niet ontmoet, dat niet ervaren en dat niet. Zou zonde geweest zijn. Ik vind het leuk om de zoveel tijd een nieuwe impuls te krijgen."

Les 8

Je hoeft niet te kiezen

"Ik ben bijna nooit alleen. Ik zou niet eens weten of ik dat kan. Ik ben graag onder de mensen. Nu we met een grote groep op pad zijn, wil ik ook altijd voor de voorstelling iedereen even gesproken hebben. Een babbeltje maken, even hallo zeggen. Het is raar als je elkaar pas op het podium ontmoet.

In Cirque Stiletto komt alles samen wat ik doe en leuk vind. Het is heerlijk om de ene keer te rocken, dan weer klassiek te zingen, in verschillende talen. Ik vind die afwisseling heel lekker. Imago? Ik val in mijn eigen categorie en dat vind ik best. Nu ik alles nog kan, doe ik dit. Stilstaan in een mooie jurk kan altijd nog. Uiteindelijk is dat het doel: heel doorleefd een prachtig nummer zingen met alle voorkennis die je in je leven hebt opgedaan."

Ellen ten Damme

Ellen ten Damme (45) is op de eerste plaats zangeres. Ze speelt viool, piano en gitaar en schrijft haar eigen liedjes. Haar laatste cd heet 'Het regende zon', naar een tekst van Remco Campert.

Ze genoot haar opleiding aan de Kleinkunstacademie in Amsterdam. Daarna speelde ze in diverse films en televisieseries als 'Pleidooi', 'Jiskefet' en 'Volle maan'.

Het toneelstuk 'To be or not to be' van het Zuidelijk Toneel, waar Ten Damme afgelopen seizoen in speelde, is genomineerd voor de Toneel Publieksprijs.

Op dit moment is Ten Damme, samen met de Wëreldbänd en diverse circusacts te zien in 'Cirque Stiletto 2'.

Ten Damme woont op een woonboot, samen met Arie de ekster. Ze heeft een relatie met fotograaf Danny Ellinger, met wie ze het fotokunstwerk 'Obsessie' maakte dat eerder dit jaar uitkwam. Ellinger fotografeerde voor dat boek Ten Damme twee jaar lang, elke dag.

Informatie over de voorstelling: www.ellentendamme.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden