Stil worden van zoveel venijn en waardigheid

Deel 3 van de Reve-biografie is er dan toch gekomen. Ik begrijp dat Joop Schafthuizen er geheel in zijn stijl tot het laatste moment tegen is blijven vechten, maar de rechter besliste anders. Overigens vind ik het wel begrijpelijk dat hij protesteerde, want als partner komt hij er bepaald niet uit tevoorschijn als de man van wie je droomt. De schrijver zelf is echter ook geen zonnetje in huis en je vraagt je af waarom ze het samen uithielden al die jaren.

Nop Maas is voorbeeldig in zijn mededogen dat hij gelijkelijk over deze twee unieke tobbers uitgiet, waarbij ik niet aan de indruk ontkom dat hij iets meer met Reve te doen heeft dan met Schafthuizen, maar dat kan projecterend lezen zijn. Reve is in elk geval heel erg veel leuker en weet dat vast te houden tot in de laatste jaren van zijn leven als de boel eigenlijk al grotendeels is ingestort. Vreemd genoeg was er in het lichamelijke nauwelijks overlap tussen Gerard en Joop. Het 'pielemuisje'-probleem. 'Ik ben niet te vergelijken met een 11-jarige jongen en die is toch je droom.' Joop lijkt Gerard nauwelijks iets te gunnen in de erotiek. Op vele plaatsen in de correspondentie vraagt hij aan de geadresseerde om in zijn antwoord vooral niks te zeggen over mogelijke uitstapjes op liefdesgebied waar Reve smachtend over schrijft.

Maar Joop is bereid om ook over andere dingen ruzie te maken. Als ze de schaar nergens kunnen vinden, gaat Reve er eentje kopen. '... kocht ik dus een schaar, middelbare grootte, maar ik dacht: weet je wat, ik koop ook een blikschaar als hij die heeft. Altijd gemakkelijk. Dus ik koop die. Ik kom thuis en Matroos vraagt: "Heb je een schaar gekocht?" Ik zeg ja, en laat hem die blikschaar zien. "Wat is dat?" vraagt hij ontzet. Ik zeg: "Ja, dat was de enige die ze hadden. Die andere gewone scharen mogen niet meer gemaakt worden." Meteen had ik spijt van de grap, want Matroos werd helemaal wit van woede. Ik wilde gewoon dood daarna.'

Matroos wordt nogal makkelijk wit van woede, dat heeft hij ook al een paar keer in het openbaar bewezen. Maar na zo'n passage begrijp je wel dat hij zich verzette tegen deze publicatie. Nou geloof ik zeker dat Reve geen ideaal gezelschap was, maar ik kan het niet helpen te denken dat Matroos zijn partner in akeligheid toch ruim overtrof, ook al omdat Reve gezegend was met een zeer hoogwaardig gevoel voor humor.

In 1976 schrijft hij aan Johan Polak: 'Nu, houd goede moed. Begin vanmiddag bijvoorbeeld met één olijf, één halve teen knoflook, en een half glaasje halfdroge Port bij een stukje gebakken runderlever. Als bij toverslag zal het ekzeem op je zak geheel verdwijnen.' Verder blijft Reve een hoogbegaafde treiterkont die zijn correspondenten zonder een spier te vertrekken de idiootste verhalen opdist over zijn handel en wandel. Hij is bezig met zijn vliegbrevet in Montélimar en weet niet of hij een vliegtuig gaat huren of dat je er beter een kunt kopen. Hij klaagt tegen de minister van CRM dat hij moet zien rond te komen van metselwerk, dat hij heeft geleerd in Duitse gevangenschap.

Zoals bij vele levens zou je ook bij Reve liever gezien hebben dat hem de laatste jaren bespaard waren gebleven. Maar het ligt vooralsnog niet in onze aard om tegen het einde van de rit een nuchtere blik op de menukaart te werpen om de aard van het toetje duidelijk te krijgen. Nee, vrijwel iedereen zegt dan zonder erg en met gretigheid zelfs: dien maar op, kan niet schelen wat het is.

Heel geleidelijk zonk Reve weg in de totale nietszeggendheid van dementie, omringd door de goede zorgen van Joop, die hem in zijn laatste jaren voorbeeldig terzijde stond, ondanks alles wat daar aan vooraf ging. Ruziën met Gerard ging niet meer, maar in die laatste jaren slaagde Schafthuizen er wel in om heel wat mensen op schofferende wijze van zich te vervreemden. Hij lijkt wel verslaafd aan een heel eigen stijl van kwetsen waarin hij in staat is onwaarschijnlijk laag te trappen om iemand zo diep mogelijk te raken.

Dat lukte niet helemaal bij Hanny Michaelis, Reve's ex-echtgenote. Haar beide ouders werden in Sobibor vermoord. Nop Maas schreef ook over haar een levensschets met uit haar mond deze slotwoorden: 'Toen ik in 1947 Gerard ontmoette, dacht ik dat ik het oude leed uit de oorlogsjaren voorgoed achter me had gelaten. Dat is tot op de dag van vandaag een vergissing gebleken.' Schafthuizen laat haar weten dat hij op de dag van het gouden jubileum van haar scheiding van Reve het bad zou laten vollopen met champagne. 'Wel moge het je bekomen,' was haar antwoord.

Daar werd ik stil van, van zijn venijn en van haar waardigheid. Dezelfde stilte die je bevangt als je naar Reve's laatste foto kijkt, gemaakt door Rineke Dijkstra. Hij kijkt vol aandacht maar zonder enig begrip in de camera.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden