Stil leed op de boerenerven

schaamte | Boeren praten niet snel over problemen. 'Het allerbelangrijkste bij het bieden van hulp is dat je mensen in hun waarde laat.'

Het was afschuwelijk wat er eerder dit jaar gebeurde in Ruurlo. Zo'n vierhonderd varkens lagen dood in een stal. Omgekomen van de honger. Schande werd er van gesproken. "Maar dacht je dat een boer zoiets met opzet doet", zegt Joke Haverkamp aan haar keukentafel in Lettele, een dorp net boven Bathmen. "Dieren zijn een passie van veehouders. Als er iets gebeurt zoals in Ruurlo, dan is het vreselijk mis met de boer zelf. Mensen die denken dat er bij dit soort drama's opzet in het spel is, willen het niet snappen."

Haverkamp werkt bij Zorg om Boer en Tuinder (ZOB), een organisatie die agrariërs helpt als zij in de problemen komen. Want de dode varkens in Ruurlo mogen een uitzondering zijn, stil leed is er wel degelijk op het platteland. "Soms zijn het financiële problemen, of emotionele of sociale", zegt ZOB-medewerker Henk Slagman, die bij Haverkamp aan de keukentafel zit.

Dit jaar kreeg de afdeling Oost-Nederland van ZOB 27 nieuwe aanmeldingen van boeren die hulp zochten. Dat is meer dan in andere jaren. "Helaas komt de roep om hulp vaak te laat", zegt Slagman. "Dan is stoppen nog de enige mogelijkheid. Als wij eerder aanschuiven, kunnen we meer doen om het bedrijf te redden."

Maar boeren praten niet snel over problemen. Uit schaamte, zegt Haverkamp. Vaak is een boerderij al generaties lang bezit van de familie. Dan wil je niet degene zijn waar de traditie eindigt.

Boeren in de problemen weten hun zorgen goed te camoufleren, zegt Haverkamp. "Tegen de dierenarts die eenmaal per kwartaal komt, zeggen de veehouders dat ze een andere arts hebben zodat hij niet binnenkomt. Datzelfde doen ze tegen de leverancier van het voer. En als er bezoek komt, lopen ze direct het erf op zodat niemand in de stallen komt."

Signaleren is dus lastig. Soms merkt de dierenarts dat het niet goed gaat, een andere keer treedt de vrouw van de boer naar buiten. "Of de schoonfamilie laat weten dat er iets mis is", zegt Slagman.

Als de boeren open staan voor hulp, komt ZOB langs. "Om te praten en te helpen problemen op te lossen", zegt Haverkamp. "Dat kan heel praktisch zijn. Met de bank bijvoorbeeld. Het allerbelangrijkste bij het bieden van hulp is dat je mensen in hun waarde laat. Zij behouden de regie." Over het algemeen verlopen de gesprekken best goed, maar soms is het lastig mensen in beweging te krijgen om hun werkwijze aan te passen. Dat speelt vooral bij vrijgezelle boeren", zegt Slagman. "Zij krijgen weinig tegenspraak en dan kan je star worden."

Dat risico is voor vrijgezelle boeren de afgelopen decennia extra groot geworden omdat het op de erven steeds stiller is geworden. Vroeger werkten op de boerderij familieleden en personeel van buitenaf. Nu kan één man een complete stal onderhouden, door alle machines en robots. Maar robots praten niet terug. En de contacten met de voerleverancier en de dierenarts zijn ook zakelijker dan vroeger, aldus Slagman. "Met name voor alleenstaande boeren is het goed om ook iets naast hun leven op het erf te hebben. Zoek een vereniging, ga vrijwilligerswerk doen."

Net als Haverkamp en Slagman zelf, die het werk bij ZOB ook als vrijwilliger doen. "Uit passie", zegt Haverkamp. "Het agrarisch bedrijf is een bijzondere sector met bijzondere mensen." Als die bijzondere mensen psychische problemen krijgen, schakelt ZOB professionele hulp in. Maar een psycholoog die de taal van de boer niet spreekt, krijgt geen toegang. Dan is een behandeling zinloos.

"Wijzelf zijn ervaringsdeskundigen", zegt Slagman. "Wij hebben ook een eigen bedrijf gehad." Haverkamp groeide zelf op als dochter van een boer. "Mijn vader had geen opvolger en moest er ineens mee stoppen. Hoe hij dat heeft ervaren, weet ik niet. Er is nooit over gesproken."

undefined

Kom langs bij de Pop-upredactie

De pop-upredactie is deze week in Bathmen, van oudsher een agrarisch dorp in Overijssel. Trouw gaat er op zoek naar de verdwijnende boeren en hun cultuur.

We stellen reacties en vragen van lezers zeer op prijs.

Alleen vandaag nog zitten wij tussen 12 en 13 uur bij het Cultuurhuus (Schoolstraat 6-A in Bathmen). Kom langs of neem contact op via popup@trouw.nl. Volg de redactie via www.trouw.nl, Facebook of Twitter: @pop_uptrouw

undefined

debat in kamer over nieuwe fosfaatregels

Voor melkveehouders gaat er de laatste tijd geen week voorbij of er zijn nieuwe plannen en regels om aan de Europese milieunormen te voldoen en de hoeveelheid mest terug te dringen.

Gisteravond was het de beurt aan de Tweede Kamer en staatssecretaris Martijn van Dam die debatteerden over de nieuwe fosfaatregels. In de tussentijd heeft de zuivelsector zelf een plan voor 2017 gemaakt om de hoeveelheid mest terug te dringen. Daar buigt de Kamer zich ook over.

Eerder deze week bleek een Kamermeerderheid voorstander van het plan om de kleinere, zogeheten grondgebonden boeren te ontzien bij de inkrimping van de veestapel. De grotere boeren moeten dat opvangen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden