Stevig zingen is het gebinte voor de liturgie

In een wekelijkse serie besteedt Trouw in woord en beeld aandacht aan het alledaagse, hedendaagse christendom. Hoe staat de (christelijke) God van Nederland ervoor? Aflevering 7: de Goede Week in Tilburg-West.


Een parochie van vijftig jaar, een kerkgebouw van nog geen veertig - voor de kerkgeschiedenis doen ze natuurlijk niet mee. Maar de parochie van Petrus en Paulus in Tilburg-West kan model staan voor de bouwwoede van na de oorlog, toen nog in elke nieuwe wijk vanzelfsprekend een of meer bedehuizen verrezen. Begin jaren negentig stond dezelfde kerk alweer model, nu als parochie die onder de polarisatie in de rk Nederland dreigde te bezwijken. Maar komend najaar, bij het 'gouden jubileum', valt er zowaar wat te vieren.

Zevenduizend zielen heeft pastor Cor Sinnema (57) in zijn kaartenbak. Tweehonderd rekent hij onder de 'vrijwilligers' - kerkbestuur, parochievergadering, ledenadministratie, toezicht, koor, liturgiegroep, catechesewerkgroep, bezoekgroep, parochieblad. Wel dertien 'banen', als je ze moest betalen, rekent hij voor. 's Zaterdags krijgt Sinnema enkele tientallen in de kerk, 's zondags (met koor) zo'n 150.

De Goede Week zet duidelijk hoger in. Voor de Palmzondagviering is de opkomst eerder een dikke tweehonderd.

Opperzangmeester Jac Peeters rekent het tot de zegeningen van zijn bescheiden werk. De Goede Week is voor hem het hoogtepunt van het kerkelijk jaar. Niet Kerstmis; al is het dan heel druk. Maar in die week voor Pasen is zijn nijvere, trouwe koor pas echt in touw, al met al zeven vieringen in acht dagen, compleet met liederen, meerstemmig en wel, die maar één keer per jaar te gebruiken zijn.

Jac Peeters is trots op het koorrepertoire, deels van eigen makelij, waarmee hij de zondagse vieringen pleegt op te luisteren. Maar in deze week kiest hij naar hartelust uit de gregoriaanse schatten van eeuwen. Het Gloria Laus, Pueri Hebraeorum, Ubi Caritas, Haec Dies, Victimae Paschali - 'gouwe ouwe', die het verlanglijstje van de ware liefhebber overigens bepaald niet uitputten.

Zo te horen moet het koor van de Petrus en Paulus het vooral van zijn toewijding en enthousiasme hebben, maar met semi-profmusicus Peeters vormen ze al vele jaren een hechte kerngroep die voor het gebinte van liturgie misschien belangrijker is dan 18-karaats stemmen.

Simon Smeulders is zo'n koorlid van stavast, en nog meer dan dat. De Goede Week krijgt in deze kerk gedurende de veertigdagentijd een serieuze voorbereiding. Vorig jaar was dat bijvoorbeeld aan de hand van de 'Zeven Kruiswoorden', voor dit jaar was er een nog ambitieuzer plan. De kruiswegstaties van de Vlaming Albert Servaes uit 1919 spreken nog altijd tot de verbeelding: zwart-wit, houtskool, direct, sober, grimmig in hun realisme wijken zij sterk en schokkend af van de sentimentele mode van die tijd. Het werd een rel, het Vaticaan bemoeide zich ermee, de veertien staties werden uit de Antwerpse kerk verbannen - nog een wonder dat de benzine er niet overheen ging.

Géén wonder, maar dankzij de protestantse fabrikant Van den Bergh uit Tilburg is na de oorlog op het nippertje voorkomen dat Servaes' staties naar Amerika verhuisden. Sindsdien hangen ze wat moeilijk toegankelijk bij de trappisten in Tilburg. Simon Smeulders en de zijnen hadden het helemaal voor elkaar: dit jaar zou elk weekend één statie van de paters naar de kerk verhuizen, voor een meditatie van beeld, woord en muziek. Maar op het laatst kwam de verzekeraar nog even melden dat de operatie 'van nagel tot nagel' (afkoppelen, wegbrengen, terugbezorgen en weer ophangen) duizend euro per weekend zou kosten. De arme Servaes, het Vaticaan, de Man van Smarten zelf hadden eens moeten weten - het feest ging niet door. De parochie is financieel redelijk gezond, maar zo'n uitgave is domweg niet aan de orde. De monniken en de parochie hebben het creatief opgelost: driemaal was er een excursie om de staties te komen bekijken, met uitleg en de meditaties van Titus Brandsma.

Cor Sinnema, dertig jaar getrouwd, theoloog, wijdde een groot deel van zijn carrière aan catechese en onderwijs. Pas rond zijn vijftigste maakte hij de keuze voor het basispastoraat en nog weer wat later meldde hij zich voor de diakenwijding. Als net-niet-priester 'mag' hij dan veel (dopen, preken, huwelijksvieringen leiden), maar niet de eucharistie bedienen en ook niet de eigenlijke eindverantwoordelijkheid dragen. Zo bestiert hij in feite de Petrus en Paulus, maar is de Tilburgse emeritus deken en priester Harrie van Doorn (74) formeel de pastoor. En Sinnema beschikt over een bescheiden bestandje aan priesters die hij voor de mis kan inhuren. Niet eens allemaal emeriti: op Palmzondag treft de parochie juist een hele jonge priester, Max van der Wiel, die aan de theologische faculteit, een paar straten verderop, aan een proefschrift werkt.

Jac Peeters en een andere oude getrouwe, Toos Hobbelen, herinneren zich de gloriedagen van de parochie onder pastoor Pieter Barenbrug, een man van grote gaven. Maar in de jaren negentig stuurde bisschop Jan ter Schure een van zijn tough guys eropaf: pastoor Cor Mennen, die moest zorgen dat alles weer volgens het boekje ging. Mennen heeft in zijn bisdom een reputatie. 'Hard en hoog', luidt zijn devies. Dat waren zijn woorden over achtbanen in pretparken waarvan hij zo'n kick krijgt, maar ze gaan ook op voor het spel in de parochie, over wie de baas is. Maar zo werkt het niet echt in een kerkgemeente van managers, intellectuelen, hoge ambtenaren. Na de ruzies kwam het grote weglopen. Uiteindelijk moest Mennen zelf vertrekken.

Cor Sinnema wil er weinig over kwijt. Hij kent de parochie al van toen en daarvoor, als parochiaan. ,,Nog steeds dragen mensen littekens van die periode'', weet hij. ,,Nog steeds zijn ze gekwetst. Ze zijn vertrokken en komen ook niet terug nu hier een ander zit.''

Sinnema heeft bij de huidige bisschop Anton Hurkmans krediet opgebouwd in vorige functies. Hij is blij dat zijn parochie (nog) zelfstandig is, geen deel uitmaakt van een 'cluster', met een team waarvan een priester op afstand het beleid bepaalt. In de liturgie beweegt hij zich binnen de lijntjes. In die zin hebben de confrontatiejaren ook de Petrus en Paulus wat geleerd. Van de stormachtige jaren hebben veel kerkgangers geen weet, ze zijn van later en het houdt ze niet bezig.

Het kost Sinnema moeite de kinderen en de jeugd te betrekken. Voor Palmzondag heeft hij toch enkelen tot het maken van een 'palmpasen' kunnen bewegen; gisteren waren enkele 'eerste-communicantjes' van groep 3 ingeschakeld, zondag mogen ze eieren zoeken. Maar het mag vooral niet te lang duren. De palmprocessie, waar psalm 24 met de poorten voor de koning zo mooi bij past, moest eraan geloven; na het lange lijdensverhaal volstond een preek van twee minuten. De pastor wil de mensen in de kerk vooral niet overvragen.

Maar wie past er op de pastor? Na de mis gaat Sinnema ijlings een palmpasen brengen bij Anna Jansen, die deze dag 100 jaar wordt. In deze drukste week van het jaar heeft hij dinsdag ook nog een begrafenis. Dan gaat de telefoon: weer een overledene, weer een uitvaart. 'Help, wanneer? Vrijdag dan maar? Of mag dat niet, op Goede Vrijdag?', vraagt Sinnema zich af. Misschien is die dag bij nader inzien juist heel geschikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden