Steunpilaar regering-Merkel wankelt

Analyse | De Maizière onder vuur door schandalen rond geheime dienst en leger. Duitse coalitie in zwaar weer.

Hij geldt als Merkels trouwste partijsoldaat. Berekenbaar, onkreukbaar, overal inzetbaar. Eerder was hij chef van Merkels kanselarij, toen minister van defensie, nu minister van binnenlandse zaken. Een tikje autoritair, behoorlijk zelfverzekerd, met een stem die geen tegenspraak lijkt te dulden. Maar wie zo onfeilbaar overkomt, weet ook veel toe te dekken.

Dat is dan ook het belangrijkste verwijt aan minister Thomas de Maizière. Coalitiepartner SPD is kritisch, de oppositie van Groenen en Linkspartij zinspeelt op zijn aftreden, de media spreken van een schandaal. Het gaat weer eens over de Federale Inlichtingendienst BND. Die blijkt zich aan elke controle te onttrekken. En de oppercontroleur is De Maizière.

Afgelopen week is boven water gekomen dat de BND jarenlang de Amerikaanse inlichtingendienst NSA wel erg gewillig ten dienste is geweest. De BND gaf de Amerikanen vrij toegang tot de digitale communicatie van grote Duitse ondernemingen, waaronder wapenfabrikanten als EADS en Eurocopter. 'Landverraad' noemen de Groenen dat.

Dat schandaal kwam boven water dankzij, ten eerste, de onthullingen van NSA-klokkenluider Edward Snowden. Ten tweede ligt het nu op tafel dankzij de noeste arbeid van de parlementaire onderzoekscommissie van het Duitse parlement. Niet voor niets werd die arbeid zojuist in het Straatsburgse Europarlement ten voorbeeld gesteld aan andere Europese landen.

Die commissie stuitte in de haar mondjesmaat ter beschikking gestelde documenten op de gulle houding van de BND tegenover de NSA en trok onmiddellijk aan de alarmbel. Nu blijkt dat de BND zijn nauwe samenwerking met de NSA systematisch heeft toegedekt en dat de controle op die praktijken vanuit de politiek niet erg streng werd gehandhaafd.

Thomas de Maizière was als chef van Merkels kanselarij de eerste die zo'n controle moest uitoefenen. Als minister van binnenlandse zaken is hij nu degene die politiek verantwoordelijk is voor de falende controle. Hoe heeft onder zijn toezicht zo'n schandalige praktijk, schadelijk voor Duitslands politiek en economie, kunnen voortduren?

Ondertussen wordt De Maizière ook nog eens, als voormalig minister van defensie, medeverantwoordelijk geacht voor een ander nieuw schandaal. De laatste maanden blijkt dat er al heel lang van alles mis is met het materieel van de Bundeswehr, het Duitse leger. De helikopters, de tanks, de vliegtuigen, ze blijken ineens niet geschikt voor onmiddellijke inzet.

Het falende management in het leger spitst zich toe op de Duitse geweren. En dat betreft niet alleen het Duitse leger, want wereldwijd lopen soldaten ermee rond. De G36, het grote verkoopsucces van fabrikant Heckler & Koch, blijkt bij temperaturen boven de 40 graden een trefzekerheid te hebben van 7 procent. Terwijl hete oorlogen vooral in hete gebieden spelen.

De Maizière is inmiddels als minister van defensie opgevolgd door Ursula von der Leyen, die andere CDU-steunpilaar van Merkel in haar kabinet. Die ligt nu hevig onder vuur vanwege de affaire met de geweren. Als ze de geweren vervangt, schaadt ze de Duitse economie, doet ze het niet, verliest ze haar status als doortastende kandidaat voor de opvolging van Merkel.

Von der Leyen heeft nog even tijd om de kwestie rond de geweren op te lossen. Tijd die De Maizière in de BND-affaire niet heeft. De druk vanuit de parlementaire onderzoekscommissie neemt almaar toe. De commissie verwijt de regering het parlement onvolledig en zelfs foutief te hebben geïnformeerd. Ze eist een volledige lijst van politici en ondernemingen die door de Amerikanen zijn afgeluisterd.

Dat Merkel is afgeluisterd, werd al twee jaar geleden bekend. Ze reageerde boos: "Afluisteren onder vrienden, dat geeft geen pas." Haar commentaar nu, geleverd tijdens haar bezoek aan Warschau, is vooralsnog terughoudend: "We zullen de zaak tot op de bodem uitzoeken." Het grote tijdrekken is begonnen. Ze zal alles doen om haar sterkste man in het kabinet te redden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden