Stervensbegeleiding voor een daglonershuisje

BREUKELEN - Het sobere daglonershuisje aan het Oud Aa nummer 26 in Breukelen staat in een typisch schijnromantisch Hollands landschap. Op het eerste gezicht idyllisch, bij een kronkelend stroompje aan de dijk in het groen. Maar, zegt beeldend kunstenaar Ida van der Lee: “Het is hier helemaal niet rustig. In het weekend vergaat het van de fietsers, motorclubs, skaters. Je hoort permanent vliegtuigen, de snelweg die hier een paar honderd meter vandaan ligt.”

'De overlevering van een huis' is een kunstproject dat Van der Lee dezer dagen samen met een tiental collega kunstenaars uitvoert. De tot sloop veroordeelde woning wordt plank voor plank, steen voor steen, spijker voor spijker ontmanteld, totdat alleen een door scheerlijnen overeind gehouden schoorsteen overblijft. De suggestie van een tent, tijdelijkheid, totdat ook de schoorsteen tegen de vlakte wordt getrokken. Alle stadia worden zorgvuldig gefotografeerd, gefilmd, of anderszins vastgelegd. Het blootleggen van een blanke pit, het allereerste beeld van een plan, noemt Van der Lee haar 'terugreis'.

Vandaag halen de met felgekleurde bouwhelmen getooide kunstenaars in rustig tempo een van de zijgevels uit elkaar. De brokstukken verpulveren haast vanzelf. Tot nu toe is alles goed gegaan, alleen laat de sloop zich niet helemaal voorspellen, zegt Van der Lee. Het huis geeft zelf de volgorde aan. “We moeten onszelf ook telkens tegenhouden, het mag niet te snel gaan, steeds weer kijken we opnieuw hoe we nu weer verder willen.”

In het belendende weiland ontstaat met het sloopmateriaal een platte afbeelding van het huis, dat door optische illusie vanaf de dijk rechtop lijkt te staan. “Je hoopt een plek onvergetelijk te maken en uit te rekken. Je geeft het verhaal verder aan anderen die met het materiaal aan de slag gaan. Het is de creatie van een mythe.”

Dagelijks fietst Van der Lee van station Breukelen naar haar atelier in een boerenstal in Vinkeveen. Twee jaar geleden zag ze dat dit huisje leegstond en bij navraag bleek dat het gesloopt zou worden. De nieuwe eigenaar gaf Van der Lee carte blanche om met het huis te doen wat ze wilde, zolang ze het bouwproces van zijn futuristische villa op hetzelfde terrein maar niet verstoorde. “Ik had toen nog geen idee wat ik er precies mee wilde, maar ik kon niet dulden dat het zomaar ineens bruut zou worden afgebroken. Noem dit een soort stervensbegeleiding, een anatomische les waarbij de ontlede materialen weer een nieuw leven gaan leiden.”

Vorig jaar verdween de schuur al in een weelderige stroom sloophout uit het weiland. De binnenmuren van het huis werden doorzichtig door de tekeningen die Van der Lee erop aanbracht: vanuit een bepaald perspectief een exacte weergave van het landschap buiten. Op zolder boorde ze gaten in het dak, er ontstond een camera obscura die de wolken en bomen op de vloer projecteerde. Zo loste het huis steeds meer op. Ze haalde het behang van de muren en vouwde het in het laatste meubelstuk van het huis, een houten kastje. Oude perkamentrollen lijken het, die de geschiedenis van het huis met zich mee torsen. Geologische aardlagen, zegt Van der Lee zelf.

Klei, horizon, lucht, ruimte. Van der Lee, twee jaar geleden afgestudeerd aan de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten noemt zichzelf 'nomadisch' kunstenaar. Ze werkt bij voorkeur buiten, op locatie en neemt veelvuldig het begrip 'wasteland' in de mond. Daarmee doelt ze niet op T. S. Eliots epische dichtwerk over de ruïnes van onze beschaving: voor haar betekent het de aantrekkingskracht van het braakliggende terrein, het niemandsland zonder bestemming waar zwervers, kinderen en kunstenaars bij uitstek hun gang kunnen gaan, en dat in Nederland zo ontzettend schaars is.

Een bootje van klei op een grof omgeploegde akker in de Beemster, houten wielen in een oude Poolse veestal. Van het afvalhout van de schuur maakte ze voor de laatste Kunstrai een twaalf meter lang wandobject, waarin ook de vorm van een huis weer twee-dimensionaal terugkeert. Van der Lee trekt lijnen door landschappen en ruimtes, die eenmaal gefotografeerd hun derde dimensie weer terugwinnen. “Ik ben geboren in Noord-Holland, in de Beemster, in de polder dus. Mijn vader was fruitteler. Ik ben gewend aan ruimte om me heen, aan de wijdsheid van de horizon. Dat landschap is mijn inspiratiebron.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden