Sterrenstelsel uit begintijd heelal ontdekt

Het sterrenstelsel Abell 383 waarvan de massa het mogelijk maakt het oude en relatief zwakke sterrenstelsel dat erachter ligt waar te nemen. Foto: NASA Beeld
Het sterrenstelsel Abell 383 waarvan de massa het mogelijk maakt het oude en relatief zwakke sterrenstelsel dat erachter ligt waar te nemen. Foto: NASA

Astronomen van NASA en ESA hebben een sterrenstelsel ontdekt dat slechts 200 miljoen jaar na de oerknal is ontstaan, de begintijd van het heelal. 'Deze ontdekking spreekt bestaande theorieën tegen over hoe vroeg sterrenstelsels werden gevormd in de eerste jaren van het universum', zegt Johan Richard, één van de onderzoekers. 'Het kan zelfs helpen bij het oplossen van het mysterie over wat er is gebeurd met de wolk van waterstofgas waar het vroege heelal uit bestond.

Het sterrenstelsel schijnt door Abell 383, een cluster van sterrenstelsels. Abell 383 heeft zo'n grote massa en daardoor zo'n sterke zwaartekracht dat het licht van het ontdekte stelsel zeer sterk wordt afgebogen, vergelijkbaar met hoe een vergrootglas dat doet. Daardoor wordt het licht versterkt. Zonder deze zwaartekrachtlens zou het zwak schijnende sterrenstelsel niet te zien zijn.

Door middel van spectroscopie hebben de astronomen ontdekt dat we het sterrenstelsel waarnemen zoals het was toen het heelal 950 miljoen jaar oud was. Dat betekent dat het licht er bijna 13 miljard jaar over heeft gedaan om de aarde te bereiken. Dat maakt het sterrenstelsel niet het meest verafgelegen stelsel dat is gevonden. Maar het is wel heel anders dan andere verre stelsels die zijn onderzocht. Deze schijnen meestal feller en bestaan uit jongere sterren.

'We zien dat het licht heel vroeg in de kosmische geschiedenis is uitgezonden' verklaart astronoom Eiichi Egami. 'Maar ook blijkt dat het sterrenstelsel uit verassend oude en relatief zwak schijnende sterren bestaat. Hieruit concluderen we dat het licht komt van sterren die dan al 750 miljoen jaar oud zijn en dus 200 miljoen jaar na de oerknal zijn ontstaan. Dat is veel eerder dan we hadden verwacht.'

De onderzoeksresultaten lijken aan te tonen dat sterrenstelsels al veel langer bestaan dan tot nu toe werd gedacht. Dit kan verklaren hoe de wolk van waterstofgas waar het vroege heelal uit bestond, transparant is geworden om, zoals nu, ultraviolet licht door te laten. Hiervoor is een zeer hoge dosis straling nodig. Onderzoekers vermoeden dat die straling van vroege sterrenstelsels kwam, maar van die sterrenstelsel worden er lang niet genoeg gevonden. Deze vondst kan helpen het mysterie op te lossen. 'Het lijkt waarschijnlijk dat er veel meer vroege sterrenstelsel bestaan dan eerder is ingeschat. Maar de sterren daarvan zijn te oud en zwak om zichtbaar te zijn', aldus astronoom Jean-Paul Kneib. 'Als dit leger van oudere sterrenstelsel inderdaad bestaat, kunnen ze voor de nodige straling hebben gezorgd die het universum transparant heeft gemaakt.'

De werking van een zwaartekrachtlens. Foto: NASA Beeld
De werking van een zwaartekrachtlens. Foto: NASA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden