STERRENKIJKEN MET JE COMPUTER

Al bijna twee jaar cirkelt de Hubbleruimtetelescoop om de aarde om gegevens te verzamelen die vanaf de grond moeilijk te krijgen zijn. Vooral de ozonlaag is voor de sterrenwacht nog te dik, want die absobeert de ultraviolette straling uit de ruimte. Die straling bevat waardevolle informatie voor wetenschappers die op het ontstaan van het heelal studeren.

Het belangrijkste instrument waarmee de Hubble de ruimte in kijkt, is de 'Wide Field/Planetary Camera' (WF/PC). Deze camera is voorzien van vier elektronische CCDdetectoren, die sterk lijken op die tegenwoordig in camcorders zitten. Met behulp van deze CCD's, die uit 800 bij 800 beeldpunten bestaan, wordt licht met een golflengte van infra-rood tot ultra-violet opgevangen, hetgeen resulteert in plaatjes van planeten, zonnestelsels en andere ruimteobjecten. Deze informatie wordt in digitale vorm naar de aarde gezonden om daar met de computer verder te worden bewerkt. Deze bewerking is onder meer nodig omdat de dure telescoop - hij kostte ongeveer drie miljard gulden - een fabricagefout bevat die hem wat bijziend maakt. Doordat die afwijking precies bekend is, kan de computer de beelden restaureren.

Niet alleen voor het herstellen van de beelden is de computer belangrijk, ook voor het analyseren ervan. Ook gegevens van andere meetinstrumenten van de Hubble, zoals een spectrometer, waarmee de chemische samenstelling van hemellichamen kan worden vastgesteld, komen uiteindelijk in computers terecht voor nader onderzoek.

Ook amateurs kunnen de door Hubble gemaakte foto's van Saturnus op het beeldscherm van hun computer krijgen. Ook stelt de NASA alle beelden beschikbaar van Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus, die door de Voyager gemaakt zijn, en de radargegevens van Venus die door Mageillan naar de aarde zijn verstuurd.

Het verwerken van deze beelden gaat prima met een Apple Macintosh, een Amiga of een MS-DOS machine met VGA monitor. Deze machines zijn weliswaar niet zo krachtig als de werkstations waar de meeste wetenschappers mee werken, maar ze zijn wel krachtiger dan de mainframes die de NASA een jaar of tien jaar geleden gebruikte. Het sterrenkijken wordt in ieder geval een stuk comfortabeler. De thuiscomputer kan met de Hubble, Voyager en Mageillan verder kijken dan een telescoop op het balkon. Bovendien wordt het zicht nooit door bewolking belemmerd.

Voor alle drie genoemde soorten computers is er software op de markt om de ruimtebeelden te kunnen verwerken. Informatie hierover is verkrijgbaar bij het Marshall Spaceflight Center van de NASA in Huntsville, Alabama in de Verenigde Staten. Ook de beelden zijn daar te krijgen. Via een telefoonverbing met het Spacelink-systeem is alle ruimte-informatie in de eigen computer te laden. Wie niet met Amerika wil bellen om zijn harde schijf te vullen met plaatjes van sterren en planeten, kan ook een kant-enklare CD-ROM kopen van de informatie van de Hubble, uitgebracht door het Space Telescope Science Institute. Wachten tot het materiaal via het kopieer-circuit beschikbaar komt, kan natuurlijk ook. Astronomen in Europa gaan ongetwijfeld deze gegevens kopieren om er thuis mee te werken; via studenten en belangstellende kennissen is verdere verspreiding verzekerd. Het is toch immers de bedoeling dat wetenschappelijke kennis voor iedereen toegankelijk is.

Afwachten tot de gegevens hier beschikbaar komen is het meest aan te raden, ook als dat nog even zal duren. De informatie van de Voyager is toch al oud en voor vele publikaties gebruikt, dus daar kan nog wel op gewacht worden. Ook de gegevens van Hubble die opgevraagd kunnen worden, zijn niet erg vers, doordat ze pas een jaar na ontvangst op aarde worden vrijgegeven. In die tussenliggende tijd is het maar een klein groepje astronomen vergund het materiaal te bestuderen en daar wetenschappelijke artikelen over te schrijven. Geduld dus.

Dat zal voor de meeste astronomen geen enkel probleem zijn, want ze zijn gewend te wachten op helder weer of een zonsverduistering. Er wordt zelfs een mensenleven lang gewacht tot de komeet van Halley weer langs de aarde scheert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden