Sterke rechtsbuiten

In alle werkkamers die hij aan het Binnenhof kreeg toebedeeld hing het uniform aan de muur, netjes in een plastic hoes. Hans van Baalen wil weten dat hij reserve-officier is van de koninklijke landmacht. Een paar weken geleden hing de liberaal zijn dagelijkse krijtstreep eventjes op het knaapje. Hij verscheen met al zijn strepen, in de rang van luitenant-kolonel, grijnzend op een receptie van het ministerie van defensie. Wie zijn geschiedenis kent, en de dieptepunten daarin, beseft dat dit een even zelfverzekerde als gewaagde grap was. Maar daarover later.

Hans van Baalen deed de afgelopen weken voor de VVD het lastige debat over de troepenzending naar Afghanistan. Hij heeft in zijn fractie een invloed die zijn portefeuilles buitenland en defensie overstijgt. De nieuwste werkruimte van Van Baalen ligt - niet voor niets - vlak naast die van fractieleider Jozias van Aartsen. “Een zeer professioneel parlementariër, met goed politiek gevoel, naar wie geluisterd wordt“, zeggen partijgenoten. Van Baalen (45) voelt zich senang onder het fractieleiderschap van Jozias van Aartsen, wiens dualisme jegens het kabinet hij gretig volgt.

VVD-minister van defensie Henk Kamp kan over dat laatste meepraten. De twee partijgenoten kregen het aan de stok toen Van Baalen bleef hameren op een andere samenstelling van de marinevloot dan de minister had bedacht. “Ik laat me niet als een schooljongen behandelen“, mopperde de minister na zo'n debat. “Ik eis respect voor de volksvertegenwoordiging“, vond Van Baalen, die op dit punt uiteindelijk won.

Hij kan als weinig Kamerleden soepel uit zijn hoofd spreken. In pakkende oneliners, die hij herhaalt om zijn boodschap goed in te wrijven. Hij kan als Hans Wiegel in de camera kijken, recht in het gezicht van zijn kiezers. Hij kan kwaadheid spelen over de zoveelste domme opmerking op de linkerflank van de Tweede Kamer, GroenLinks en de SP. Hans Baalen is de Jan Pronk van de VVD. Zoals Pronk altijd handig de linkerhoek van de PvdA afdekte, bedient Van Baalen de rechterkant van het VVD-electoraat.

Tegelijk is de Hagenaar, geboren in Rotterdam en opgegroeid in Krimpen aan den IJssel, niet zo'n rechtlijnige rechtsbuiten als zijn voorgangers in de fractie, die ook de buitenland- en defensiewoordvoering deden. Uiteraard: Van Baalen staat pal voor de Navo en de transatlantische samenwerking met onze bevrijders. De Verenigde Staten blijven voor hem 'de democratische krachtcentrale in de wereld'. Maar hij nam de Amerikanen wel stevig de maat toen duidelijk werd dat de regering-Bush de rechten van krijgsgevangenen dreigt te verkwanselen in de jacht op Al-Kaida. Bij discussies over mensenrechten staat hij nooit ver van de PvdA. Zoals hij ook zij aan zij met PvdA-woordvoerder Koenders stond, toen hij premier Balkenende pijnlijk hard kritiseerde wegens diens rommelige voorbereiding van de gevaarlijke missie naar Uruzgan.

Het 'Nederlands belang' binnen EU wordt door Van Baalen stevig uitgedragen in de debatten over de Europese integratie, maar hij houdt zich ver van rechts populisme à la Wilders. “Wij hebben het vrije verkeer van werknemers en diensten broodnodig“, stelt Van Baalen daar tegenover. Over de toetreding van Turkije tot de EU is hij kritisch, maar nooit onder het principe dat een islamitische bevolking niet welkom is in Europa. Dat geloof mag geen rol spelen.

Nu hij de VVD-rechtsbuiten is met voeling voor het politieke midden, heeft hij geen last meer van het vuiltje uit het begin van zijn carrière. Van Baalen sneuvelde in 1998 als campagneleider en kandidaat-kamerlid na geruchten dat hij als zestienjarige Havo-scholier een adhesie schreef aan de extreem-rechtse leider van de Nederlandse Volksunie, Joop Glimmerveen. In de tijd dat hij rechten studeerde in Leiden zou hij bovendien als corpsbal van Minerva en als lid van de 'studenten-weerbaarheid' al te brallend in het Pro- Patria-uniform door de stad hebben gemarcheerd. Een onderzoek door een commissie van drie leden van de Raad van State pleitte hem vrij van die vermeende jeugdzondes, al bleef er twijfel over de afzender van de puberale brief aan Glimmerveen.

Een politicus die geplaagd werd door zulke geruchten over zijn gedrag bij het studenten-weerbaarheidkorps vertoont zich nooit meer in een uniform, zou je verwachten. Maar Van Baalen is geen brallende corpsbal meer, woont rustig samen met zijn vriendin en haalt zijn schouders op over het verleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden