Stenen én bloemen bij herdenking

Servische premier bekogeld, maar zijn aanwezigheid was hoe dan ook historisch

Plotseling gaat er een golf van rumoer over de begraafplaats. Het begint bij de hekken die de rouwende menigte scheidt van de officiële genodigden die hun ronde maken langs het monument met de namen van de doden en vermisten van Srebrenica. "Maak 'm af!", schreeuwt hier en daar iemand. Plastic flessen, maar ook stenen vliegen door de lucht. Ze zijn gericht op de Servische premier Aleksandar Vucic, die spoorslags de plechtigheid verlaat.

Dan wordt het weer rustig. Het middaggebed begint. Velen richten hun blik op Mekka, anderen kijken naar de lange rijen grafstenen van de mannen en jongens van Srebrenica, bekenden en onbekenden.

De beelden van de belaging van Vucic gingen zaterdag de hele wereld over. In Servië wordt gesproken van een lynchpartij. Volgens de Servische president Tomislav Nikolic weerspiegelt het incident de verhoudingen in Bosnië.

Even tevoren was er een ander moment. Diezelfde Vucic kreeg een wit bloempje opgespeld, het symbool van de herdenking van Srebrenica. Hij kreeg het van Munira Subasic, voorzitter van de vereniging Moeders van Srebrenica. Oog in oog stonden de vrouw die al twintig jaar strijdt voor erkenning van de genocide van 1995 en de man die ooit zei dat voor iedere dode Serviër honderd moslims zouden worden vermoord. Welke emoties ze ook hadden op dat moment, ze gingen het gesprek aan.

Het was niet de eerste keer dat Servië vertegenwoordigd was bij de herdenking. De toenmalige president Borislav Tadic kwam in 2010. Ook toen zorgde de Servische weigering om te spreken van genocide in Srebrenica voor frictie. Maar Vucic' persoonlijke achtergrond maakte deze ontmoeting met Subasic historisch.

Met de bloem nog op zijn revers moest Vucic even later vluchten. "Dit was geen aanval op Vucic, maar op onszelf, op onze eigen waardigheid", zei Subasic na het incident. "Dit is gedaan door een groep mensen onder wie ik nooit slachtoffers heb gezien. Ik ben teleurgesteld en gekwetst dat mij dit is overkomen. Niet vanwege Vucic, maar vanwege onze waardigheid die we al twintig jaar bewaren." Het was een reactie waar zelfs de Bosnisch-Servische president Milorad Dodik, een geharde nationalist, zijn waardering over uitsprak.

Terwijl Vucic onderweg terug is naar Belgrado begint de begrafenis. Honderdzesendertig genummerde stoffelijke overschotten die in het afgelopen jaar zijn vrijgegeven, worden hoog boven de hoofden naar de graven gedragen. Bij het graf worden ze weer individuen, hun naam op een groene houten zerk. Familieleden omringen het graf en scheppen verbeten de aarde op de kist. Over de Servische premier wordt niet gesproken. Een jongetje staat er zwijgend naast, hij begraaft zijn grootvader die hij nooit heeft gekend.

Na afloop stromen vrijwilligers de begraafplaats op met vuilniszakken, om de rommel op te ruimen die de duizenden bezoekers hebben achtergelaten. Her en der liggen kleine witte bloempjes in het stof tussen de graven. Het is niet bekend waar Vucic de zijne is verloren.

undefined

'Diepe sympathie voor de slachtoffers'

Onder de aanwezigen zaterdag was ook minister van buitenlandse zaken Bert Koenders. Hij hield een korte toespraak vanuit het complex waar in 1995 een Nederlands VN-bataljon vluchtelingen wegstuurde, terwijl volgens een arrest van de Hoge Raad duidelijk was dat deze mensen gevaar liepen. "Als deel van de internationale gemeenschap heeft de Nederlandse regering gefaald om adequate bescherming te bieden", zei de minister. Hij voegde toe dat de Nederlanders diepe sympathie voelen voor de mensen van Srebrenica.

Nederland is aangeklaagd door de Moeders van Srebrenica, die stellen dat de staat heeft gefaald in het beschermen van de bevolking. Zij betogen dat het Nederlandse bataljon specifieke instructies kreeg uit Den Haag om de eigen veiligheid voorrang te geven. Hun advocaat Marco Gerritsen noeemt de toespraaak teleurstellend. "Het zou de minister hebben gesierd als hij het eigen falen van Nederland onderkende."

De commandant van het Nederlandse bataljon destijds eiste dit weekeind in een artikel in De Telegraaf ook excuses van de regering. Hij zegt dat zijn bataljon onvoldoende was toegerust op zijn taak.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden