Stemt Colombia voor vrede?

Supporters van Duque laten van zich horen in Soacha, een voorstad van Bogotá.Beeld REUTERS

De conservatieve kandidaat Ivan Duque zal dit weekeinde waarschijnlijk worden verkozen als nieuwe president van Colombia. Blaast hij het vredesakkoord met de Farc op?

"Niet zoveel", antwoordde kandidaat Gustavo Petro op de vraag wat hij wist van het WK in Rusland. Het is voor Colombiaanse politici wennen de aandacht van het volk te moeten delen met sport. Sinds het land zich weer kwalificeert vallen de vierjaarlijkse presidentsverkiezingen samen met het internationale voetbaltoernooi, waarmee de toch al tamme campagnes helemaal onzichtbaar worden.

Maar achter de geelgekleurde shirts en de enorme beeldschermen die in parken staan opgesteld is een harde strijd gaande om de toekomst van Colombia. Tijdens de eerste ronde in mei haalde geen van de presidentskandidaten de benodigde absolute meerderheid. Daarom gaan zondag de nummers een en twee opnieuw in de slag.

Peilingen voorspellen een comfortabele overwinning voor de conservatieve Ivan Duque. In normale omstandigheden zou de 41-jarige advocaat, zonder bestuurlijke ervaring of charisma, kansloos zijn. Maar hij heeft het geluk door de populaire ex-president Álvaro Uribe te zijn aangewezen als politieke erfgenaam.

Redder van het vaderland

Uribe decimeerde tussen 2002 en 2010 de guerrillabeweging Farc door een keihard militair offensief en veel Colombianen zien hem nog altijd als de redder van het vaderland. Zij nemen zijn stemadvies blindelings over, gemotiveerd door een krachtige propagandamachine. Op zo'n 20 procent afstand in de peilingen staat Duque's rivaal, de 58-jarige ex-burgemeester van Bogotá Gustavo Petro. Zijn aanhang ziet in hem een links alternatief voor de gevestigde partijen maar anderen wantrouwen hem wegens zijn verre verleden als guerrillero, en zijn vroegere sympathie voor de Venezolaanse leider Hugo Chávez.

Economie, corruptie en de miljoen vluchtelingen uit buurland Venezuela domineren de campagnes. Maar de keus tussen de twee zal vooral gevolgen hebben voor het moeizaam tot stand gekomen vredesakkoord met de rebellen van de Farc. De afspraken regelen politieke deelname van de voormalige rebellen, ontwikkeling van het platteland en een speciaal vredestribunaal. Petro heeft beloofd het allemaal nauwgezet te gaan uitvoeren, maar Duque denkt daar heel anders over.

"We hoeven het akkoord niet aan flarden te scheuren", zei hij. "Maar het moet wel drastisch worden aangepast." Volgens Duque heeft de huidige regering van Juan Manuel Santos te veel aan de Farc toegegeven. Samen met ondernemers, de strijdkrachten en de meerderheid van de kiezers stoort hij zich aan de 'straffeloosheid' waarmee voormalige commandanten nu in het parlement plaatsnemen. Ze wantrouwen de Farc-leiders bovendien. In maart werd een van hen opgepakt op verdenking van drugshandel.

Geen oorlogsagenda

De Farc-commandanten zijn inmiddels getransformeerd tot politieke leiders en zweren publiekelijk bij de politieke strijd. De vraag is wat er gebeurt,mochten ze hun parlementszetel moeten inruilen voor een cel. De Farc is toch al zwaar gedemotiveerd doordat de regering veel afspraken niet nakomt en door problemen met de veiligheid. Al zeker 60 leden zijn vermoord. Honderden gedemobiliseerde strijders hebben de wapens opnieuw opgepakt en zich aangesloten bij criminele bendes. Ook zal een strikte opstelling van Duque gevolgen hebben voor onderhandelingen met een andere guerrillabeweging ELN, die nog in de beginfase zit.

Maar het kan ook meevallen. Colombianen die Duque persoonlijk kennen, zoals analist Eduardo Pizarro, noemen hem gematigd: "Duque zal wat dingen aanpassen aan het akkoord en de voorwaarden verharden voor onderhandelingen met de ELN, maar niemand wil terug naar de oorlog, niemand." Eenmaal aan de macht kan hij, ondanks zijn rabiate leermeester, zijn eigen koers gaan varen. Dat gebeurde al eerder.

De huidige president Juan Manuel Santos werd destijds ook door Uribe gelanceerd en veranderde na zijn inauguratie in een vredesduif die met de Farc ging praten. "Een president wil politieke en economische stabiliteit", zegt Pizarro geruststellend, "geen oorlogsagenda."

Een kleine revolutie

De linkse Gustavo Petro zal vandaag hoogstwaarschijnlijk geen president worden, maar dat neemt niet weg dat het bereiken van de electorale finale een grote prestatie is. Al generaties lang domineren in het conservatieve Colombia rechtse of centrum-rechtse kandidaten het politieke beeld. Decennialang leidde de aanwezigheid van de Farc tot angst om links te stemmen. Terwijl de rest van Zuid-Amerika tussen 2000 en 2015 koos voor sociaal-democraten en linkse revolutionairen, bleven in Colombia conservatieve leiders aan de macht. Op lokaal en regionaal niveau braken progressieve kandidaten al in het vorig decennium door; zij veroverden grote steden als Bogotá en Medellin. Met Petro in de eindrace voor het presidentschap lijkt het taboe op links nu ook op nationaal niveau te verdwijnen.

Lees ook:
Tweede ronde nodig bij Colombiaanse verkiezingen
Bij de presidentsverkiezingen in Colombia is geen van de kandidaten erin geslaagd een absolute meerderheid te behalen. Daarom is er een tweede stemronde nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden