Stemmen met heilige boontjes

Miljarden monden extra vullen. Hoe doe je dat? De tentoonstelling Foodtopia wil optimisme uitstralen. De techniek gaat ons redden.

Boontjes, heilige boontjes zelfs, met een zwarte tekening op de witte huid. Daarmee kan de bezoeker stemmen bij Foodtopia in het Leidse museum Boerhaave. De tentoonstelling behandelt allerhande vragen die opdoemen rond onze voedselvoorziening in de toekomst. Het vullen van miljarden extra monden bijvoorbeeld, een enorme opgave. Voedselzekerheid staat op het spel.

Moeten wij terug naar het menu van honderd jaar geleden? Tweemaal zo veel boontjes zitten er in de buis voor nee-stemmers als in die voor ja-stemmers, zo blijkt op deze doordeweekse dinsdag. Op de vraag wie optimistisch is over de toekomst van ons eten, is de uitslag onbeslist. De bezoeker heeft zo zijn twijfels.

De tentoonstelling wil vooral dat optimisme uitstralen. De techniek gaat ons redden. "Wij zijn tenslotte een museum voor de geschiedenis van de wetenschap en techniek. Vandaar deze focus", zegt conservator Mieneke te Hennepe. Vragen over de groeiende milieuvervuiling door consumentenkeuzes, waaraan ook wetenschap en techniek hebben bijgedragen, worden niet vermeden, maar in de marge behandeld. "We willen de bezoekers op een positieve manier laten nadenken over de toekomst van hun voedsel. Dat is onze taak als museum. Vandaar de term Foodtopia. Dat geeft aan dat we het onderwerp benaderen vanuit een utopie. Duurzame oplossingen zijn inbegrepen. Neem kweekvlees. Dat is een duurzame oplossing. We laten hier de eerste kweekhamburger van de Maastrichtse wetenschapper Mark Post zien. Zo'n wenkend perspectief straalt vooral positiviteit uit."

De invloed van de wetenschap op ons dagelijks eten is onmiskenbaar. Technologische innovaties in de laatste honderd jaar zoals conservenblikjes en margarine, maar ook de almaar verdergaande veredelingen van voedselgewassen laten zien dat iets wat nu vanzelfsprekend is, er niet altijd is geweest. De tientallen, soms zeer herkenbare posters aan de wand laten zien hoe innovaties in hun tijd aan de man werden gebracht. Te Hennepe: "Zie je daar die poster over regeringstarwe? Die stamt uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog met zijn voedselschaarste. Voedselonzekerheid zit dus wel degelijk in de tentoonstelling."

Hagelslag

Foodtopia wordt in drie zalen gepresenteerd. De speelse en ook interactieve presentatie is verzorgd door ontwerpbureau Tinker Imagineers, dat wel vaker met het voedselbijltje heeft gehakt. Directeur Nils van Keulen: "In zaal 1 komen vooral de weetjes aan bod. Op de muur zijn de wat langere teksten en grafieken met wetenschappelijke feiten weergegeven. In het midden van de zaal staan tientallen ontbijtbordjes op stokken. Om aan te geven dat, waar het gaat om voedselvoorziening, je veel bordjes draaiende moet houden."

Op elk van die bordjes staat ook een tekst. Een van hen vermeldt bijvoorbeeld dat in Nederland dagelijks 750.000 boterhammen met hagelslag worden gegeten. Van Keulen: "Dat soort leuke weetjes is bedoeld als compensatie voor de wat zwaardere verhalen op de muur, zoals de milieudruk van de veehouderij. In deze zaal liggen werkelijk veel uitdagingen op het bordje. We laten zien dat er best wel wat aan de hand is." Hier kan de bezoeker al met een boon stemmen op verscheidene vragen.

Zaal 2 is bedoeld voor verdieping. Conservator Te Hennepe: "Hier laten we op vijftien tafels zien hoe de wetenschap de laatste honderd jaar bezig is geweest met de uitdagingen van de voedselvoorziening. Het veiliger maken van voedsel, het langer houdbaar maken en het beter beschikbaar maken passeren de revue." Ze laat een camera zien die automatisch de versheid van vis vaststelt, en de veelbesproken 3d-printer die allerlei pastavormen kan maken. Aan de muur hangen zakken met zaden en kruiden. "Hiermee illustreren we de veredeling van voedingsgewassen waar Nederland zo goed in is. Het gaat hier ook om patenten en kwekersrechten. Wist je dat een kilo tomatenzaad duurder is dan een kilo goud?"

Geur van de zee

Niet alleen de ogen komen aan bod. Tegen een muur in zaal 2 staan op plankjes flessen met geuren, die middels een balg uit de fles geblazen kunnen worden. Je houdt je neus erbij en ruikt niet alleen aardbei of mandarijn, maar ook de geur van de zee. Bij de laatste trekt Te Hennepe haar neus op. "Niet mijn geur." Op elke tafel hangt een ouderwetse telefoonhoorn voor uitleg. Soms verrassend. Bij het onderwerp vegetarisme komt het lied van de Vegetariërsbond uit 1936 uit de hoorn. 'Wij streven vol verwachting naar blijde toekomstdag', luidt de eerste zin. De bladmuziek ligt ernaast. Iets verder staan potten met zeewieren en met mieren, als toekomstige eiwitbronnen.

Voedselwetenschapper Louise Fresco mocht de derde zaal vullen met haar inkijkjes in de toekomst. Aan de muur worden soms bekende, soms vervreemdende beelden geprojecteerd. Beelden van immense combines die tarwe oogsten worden afgewisseld met nauwelijks herkenbaar voedsel verzonnen door kunstenaars. In het midden van de zaal staat een fors formaat tafel met daarop een lopende band die bakjes laat ronddraaien. De bezoeker die aanschuift kan zo'n bakje, met bijvoorbeeld een taartje, van de band pakken, en zetten op een vierkant vlak naast een beeldscherm. Dan verschijnt de video van Louise Fresco over overgewicht. Zo zijn er bakjes met een varken over dierenwelzijn, met appels over diversiteit en lolly's met insecten over de nieuwe eiwitbronnen.

De innovaties kunnen nog niet iedereen bekoren. Bij de laatste vraag van de tentoonstelling - Geeft de visie van Louise Fresco vertrouwen voor de toekomst? - zijn de meeste heilige boontjes in buisje 'nee' gedeponeerd. Althans deze dinsdag.

Lezingen

De tentoonstelling Foodtopia in Museum Boerhaave in Leiden duurt nog tot 1 november. In de maand maart worden er rond de expositie nog drie lezingen aangeboden van bekende experts. Die gaan over uiteenlopende onderwerpen als voedselcultuur, levensmiddelentechniek en duurzame landbouw. Meer informatie: www.museumboerhaave.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden