Stemmen de bruinen wit of zwart?

Je hoort in het nieuwe Zuid-Afrika niet meer over kleurverschillen te praten. Maar met het oog op de verkiezingen, volgende week, spelen politici in de West-Kaap als vanouds in op rivaliteit tussen de rassen.

Het is de enige provincie waar de strijd superspannend is, en alles draait er om de vraag: wat doen de 'bruinmense'? Stemmen de kleurlingen weer op de Nationale Partij of stappen ze dit keer over naar het ANC? Met andere woorden: stemmen de bruinen wit of stemmen ze zwart?

In acht van de negen provincies haalt het ANC zeker de meerderheid. De hoofdprijs is daarom de West-Kaap, de enige provincie waar het vroegere apartheidsbewind nog de touwtjes in handen heeft. Terwijl de Nationale Partij in 1994 de verkiezingen in de Kaap ruimschoots won, is er nu een nek-aan-nek race gaande. Volgens de laatste peilingen winnen de 'Nats' opnieuw, maar het ANC zet alle zeilen bij om de twijfelaars nog over de streep te trekken. Vandaag vliegt vice-president Thabo Mbeki weer naar Kaapstad, voor zijn laatste massabijeenkomst in een township.

Cruciaal is de stem van de kleurlingen, die bijna 60 procent van de bevolking van de West-Kaap uitmaken. Het zijn de afstammelingen van Indonesische en Maleisische slaven, van mensen met gemengd bloed (veel blanken verwekten kinderen bij zwart personeel) en van de Khoisan, de oorspronkelijke bewoners van het gebied. Onder de apartheid hadden kleurlingen een hogere status dan zwarten, en nu ze die kwijt zijn, voelen sommigen zich gediscrimineerd. ,,Bruin is nu ook zwart'', klaagt een man op een parkeerplaats, waar hij de middag drinkend met vrienden naast hun auto's doorbrengt. ,,Wij krijgen bijna geen banen meer, omdat ze naar zwarte mensen gaan.''

Werkloosheid en alcoholisme zijn schrijnend zichtbaar in elk dorp. Neem het gehucht Gouda, niet veel meer dan een kruispunt met een café, kruidenier, benzinepomp en drankhandel. De meeste inwoners zijn seizoensarbeiders op omringende boerderijen, en nu het winter is, hebben ze geen werk. Op deze woensdagmiddag slijten mannen en vrouwen hun tijd onder het afdak van de drankwinkel, schuilend tegen de regen die het dorp nog grauwer maakt. Uit de mond van de meesten komt een drankkegel en hun verhalen blinken niet allemaal uit in samenhang. ,,Ik ga weer NNP stemmen'', zegt de tandeloze Diana Martinez, bijvoorbeeld. ,,Ik heb altijd op de Nationale Partij gestemd, want ze hebben goed voor ons gezorgd.''

Omdat in de West-Kaap elke stem telt, trekken politici van dorp naar dorp en van township naar township. Overal bezoeken ze huiskamerbijeenkomsten en massa-rally's om kleurlingen in hun stal te krijgen. De NNP speelt daarbij in op de conservatieve opvattingen van veel kleurlingen (tegen abortus, voor doodstraf) en op huidskleur; ze moeten niet ondergesneeuwd raken in de zwarte massa. We gaan nu zorgen voor 'brown power', aldus Peter Marais, een provinciale NNP-minister. ,,De kleurlingen moeten opstaan en de West-Kaap van henzelf maken. Zij zijn de meerderheid en zij moeten bepalen wat er gebeurt'', roept Marais.

Het ANC vertelt de kleurlingen echter dat ze worden misbruikt door de Nationale Partij, die nog weinig voor hen heeft verbeterd. De premier van de West-Kaap en ministers als Marais zijn dan wel bruin, maar volgens het ANC zijn ze slechts marionetten van de blanken. De 'Nats' hebben de steun van kleurlingen louter nodig om de blanke privileges te houden; ze zijn beslist niet van plan om hun banen af te staan aan 'bruinmense'.

George Stevens, een gehandicapte ex-beveiligingsman in Gouda, is het met het ANC eens. Hij vindt zijn dorpsgenoten maar naief, met hun klaagzang dat hun leven niet verbeterd is onder het ANC. ,,Wie geen veranderingen ziet, is blind'', zegt Stevens, die twee jaar geleden van een krotje verhuisde naar een huis, dat niet lekt en zelfs is aangepast aan zijn rolstoel. ,,Vroeger mocht ik niet met een blanke praten en moest ik altijd bang zijn. Nu hoef ik geen 'baas' meer te zeggen tegen blanken, maar kan ik gewoon 'oom' of 'tannie' zeggen.''

Grote materiële veranderingen komen nou eenmaal niet in één nacht, zegt hij. ,,Maar het is al een grote verbetering dat steeds meer kleurlingen een eigen huis krijgen. Werkers die op de boerderijen wonen, zijn veel te afhankelijk van hun baas en worden geïntimideerd', weet Stevens. ,,Onlangs werd een echtpaar in de buurt door een boer ontslagen omdat ze te veel pro-ANC praatten; ze wonen nu in een krot.'' Ook Melanie Verwoerd, blank ANC-politica in de West-Kaap, meldde onlangs dat ze in haar campagne langs boerderijwerkers wordt gehinderd door boeren.

Toch is het ANC er volgens de opiniepeilingen in geslaagd kleurlingen weg te trekken, met name de beter opgeleide stedelingen. Doordat enkele hoge bruine politici zijn overgelopen naar het ANC, is de angst voor het 'swart gevaar' een stuk minder geworden. Bovendien groeit het gevoel onder kleurlingen dat de West-Kaap achterblijft bij de rest van het land, waar het ANC in elk geval probeert het leven van de arme massa's te verbeteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden