Opinie

Stem bij de volgende verkiezingen eens tegen!

Hero Brinkman begon vanuit de PVV voor zichzelf.Beeld ANP

Ons politiek systeem gaat ten onder aan versplintering en eindeloze compromissen. Hoog tijd voor een grote schoonmaak.

Leve de democratie, straks krijgen we Hero Brinkman met een officiële eigen partij in de Kamer! En als het even meezit, winnen ook 50Plus en de Partij voor Geluk een paar zetels. Het is natuurlijk goed dat iedereen een partij mag oprichten. Maar het heeft er wel toe geleid dat we nu twee liberale partijen hebben, drie linkse (met iets meer of minder Europa), drie christelijke (met iets meer of minder Bijbel), twee protestpartijen (met iets meer of minder inspraak) en een dierenpartij. Al die partijen figuurzagen zorgvuldig verder aan hun eigen niche.

De verstandige negentiende- en twintigste-eeuwse parlementaire spelregels werken niet meer. Sterker nog: die regels maken het steeds moeilijker om compromissen te sluiten.

Dat geldt bijvoorbeeld ook voor het principe dat volksvertegenwoordigers een individuele verantwoordelijkheid hebben. Wie uit zijn partij stapt of wordt gezet, behoudt zijn zetel. Een goed idee, want een parlementariër moet niet worden gedwongen tegen zijn geweten te stemmen. Maar het betekent tegelijk dat individuele Kamerleden onevenredig veel macht krijgen of vanuit een bestaande partij voor zichzelf kunnen beginnen (zie Geert Wilders en Hero Brinkman). Ook als ze falen, kunnen ze op deze manier hun fifteen minutes of fame binnenslepen en als staatsman poseren (zie Rita Verdonk).

De kiezer heeft altijd gelijk, luidt het adagium. Prima, wie anders zou je zeggen? Maar wat gebeurt er als veel kiezers in permanente staat van boosheid en onredelijkheid verkeren? Dan gaan partijen hun retoriek op deze groep afstemmen (zie de PVV en SP). Om te voorkomen dat het electorale effect afneemt, moeten ze steeds radicalere standpunten formuleren. Andere partijen gaan daarin mee om zich te handhaven (zie VVD, CDA en PvdA). Zo kan de onredelijkste partij de overige gijzelen.

Als er ondanks alle elkaar tegenwerkende krachten eindelijk een halfzacht besluit is genomen, moet het nog door de Eerste Kamer worden geloodst. Maar daar liggen de stemverhoudingen net anders en willen weer andere politici laten zien hoe belangrijk ze zijn (zie de SGP en 50Plus). Zodat nog meer compromissen nodig zijn.

Zo holt het systeem zichzelf steeds verder uit. Ook verstandige politici kunnen het tij niet keren. Als ze voor een kiesdrempel pleiten, roepen ze de verdenking over zich af dat ze andere partijen geen kans willen geven. Als ze met querulanten en baantjesjagers proberen af te rekenen, ontnemen ze zogenaamd gewetensvolle volksvertegenwoordigers hun zetel. En als ze Henk en Ingrid erop wijzen dat we het in internationaal en historisch perspectief nog altijd heel goed hebben, krijgen ze geen stemmen meer. Inmiddels is nog maar 2,6 procent van de Nederlanders politiek actief - de rest kijkt wel uit.

Natuurlijk waren er vroeger ook politici die niet goed functioneerden en bestonden er malle protestpartijen. Maar toen konden er toch beslissingen worden genomen. De parlementaire regels veronderstellen een verantwoordelijke opstelling van de meerderheid van politici en burgers, en lange tijd was die gegarandeerd.

Nu dat steeds moeilijker wordt, stel ik voor dat we de verkiezingen aanpassen aan de nieuwe tijd. Laten we de regels eens omdraaien: de kiezers mogen aangeven welke partij wat hen betreft kan verdwijnen. Dat past helemaal in de traditie van populaire televisieshows waarin telkens iemand moet afvallen. Bovendien sluit tegenstemmen beter aan bij de belevingswereld van Henk en Ingrid. Na een paar verkiezingen houden we een handzaam aantal partijen over en kan het land eindelijk weer normaal worden geregeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden