Stelselhervorming pijnlijke operatie

In Tsjechië is vorige maand de zoveelste minister van volksgezondheid ontslagen. Dat heeft die post inmiddels de bijnaam 'de schietstoel' opgeleverd. De ziektekostenproblematiek blijkt uitzonderlijk taai.

ZLIN – ,,Het is nu boter bij de vis bij de tandarts. Ik moet iedere vulling direct afrekenen. Een gewone kost anderhalve euro, een witte vulling het dubbele”, zegt Anicka Brslicova (17). ,,En nu willen ze de prijzen ook nog met 15 procent verhogen”, zucht ze.

Anicka vergezelt haar moeder Anna (53) naar het ziekenhuis in Zlin, een provinciestad van 80 000 inwoners in Oost-Tsjechië, bij de grens met Slowakije. Haar moeder had een gebroken been en komt nu voor controle. Ze hadden er een reis van enkele tientallenkilometers vanaf hun woonplaats voor over, omdat Anna het grote regionale Bata-ziekenhuis in Zlin beter vertrouwt dan de kleine klinieken in haar buurt.

Groot of klein, na de val van het communisme in 1989 kampen vrijwel alle ziekenhuizen in Tsjechië (10 miljoen inwoners) met forse schulden door de sterk gestegen vraag naar zorg. Eind 2002 hadden de circa 200 ziekenhuizen (ter vergelijking: Nederland heeft ongeveer 130 ziekenhuizen op 16,5 miljoen inwoners) een gezamenlijke schuld van 800 miljoen koruna, zo'n 25 miljoen euro. Toeleveranciers leveren soms alleen nog maar tegen contante betaling. Ook de ziektekostenverzekeraars kampen met schulden waardoor ze de ziekenhuizen niet kunnen uitbetalen, wat leidt tot faillissementen.

De laatste vijftien jaar is veel gepraat over hervorming van het zorgstelsel en privatisering, maar de zaak ligt politiek zo gevoelig dat de meest noodzakelijke en ingrijpende hervormingen nooit zijn doorgevoerd. Achter elkaar vlogen de ministers van volksgezondheid de laan uit, gemiddeld één per anderhalf jaar. De post ©Trouw kreeg de bijnaam 'de schietstoel'.

Half april moest Marie Souckova, arts en sociaal-democrate, het veld ruimen. De financiële onderbouwing van haar plannen – hogere staatssubsidies, betere overheidscontrole op de ziekenfondsen en het terugbrengen van het aantal ziekenhuizen – deugde niet in de ogen van minister van financiën Sobotka. Souckova is opgevolgd door het parlementslid Jozef Kubinyi, eveneens arts. Dat deed sommigen verzuchten wanneer de veelgeplaagde premier Spidla nu eindelijk eens een econoom benoemt op deze post. ,,Ons lukt het gelukkig nog steeds het personeel te betalen”, zegt professor Jaroslav Rybka, een joviale medische veteraan met zijn 72 jaar. Hij zit in de directie van het Bata-ziekenhuis dat ook schulden heeft en afgeknepen wordt. ,,We krijgen net genoeg om de basiszorg uit te voeren. Extra dingen kunnen niet meer.”

Veel staatsziekenhuizen zijn inmiddels overgegaan in handen van de regio's en de districten.

,,Met schulden en al. Maar de regio's hebben geen geld”, legt Rybka uit. ,,Een van de belangrijkste oorzaken van de crisis is het overschot aan dure bedden voor spoedeisende gevallen, tegenover het te kleine aantal voor chronische patiënten. Pogingen om dat overschot terug te brengen en de kleinere ziekenhuizen te sluiten, stuiten steevast op verzet van het personeel en lokale politici die hun ziekenhuis willen houden.”

De nieuwe minister Kubinyi komt in september met een nieuw hervormingsplan. Maar ook zijn handen zijn gebonden aan de sociaal-democratische mantra van gratis zorg voor iedereen. Verhoging van de premies en de eigen bijdragen, waar de centrumrechtse oppositie op aandringt, lijken hem vooralsnog niet nodig. Volgens Kubinyi circuleert er voldoende geld in het stelsel en is het alleen zaak de middelen efficiënter in te zetten. Maar de vraag is of dat voldoende is.

,,De situatie bij ons verschilt weinig van die in West-Europa”, zegt professor Rybka. ,,Mensen leven langer en de bevolking vergrijst. De behandelingen worden ingewikkelder en langduriger en dus duurder.”

Over het niveau van de zorg is Rybka niet ontevreden. ,,Het lijkt een heel negatief verhaal, maar het is zeker zo dat we sinds de revolutie enorme vooruitgang hebben geboekt. Er zijn nieuwe behandelmethodes en diagnoses en we hebben toegang tot moderne medicijnen. Ook de behandelperiodes zijn sinds 1989 ongeveer een derde korter geworden.”

In de tuin van het Tomas Bata ziekenhuis koesteren Anna en haar dochter zich in een waterig zonnetje. ,,Uiteindelijk zullen we vast meer zelf moeten gaan betalen en dat vinden we niet leuk natuurlijk”, zegt Anna. ,,Maar ja, als het nodig is om de zorg op peil te houden, dan moet het maar.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden