Stellingwerf nam recht in eigen hand

Alle middeleeuwse wetgeving leek gevonden, maar onderzoeker Oebele Vries vond in het Gelders Archief in Arnhem bij toeval de rechtsregels van Stellingwerf.

1

Een paar regels wetgeving over een klein stukje Friesland. Wat is daar zo bijzonder aan?

„Op de eerste plaats is het vreselijk lang geleden dat er voor het laatst middeleeuwse rechtsregels zijn gevonden. In de negentiende eeuw werden dit soort teksten aan de lopende band ontdekt, we dachten ze allemaal al te kennen.

Ten tweede is Stellingwerf een heel interessant gebied. De huidige plaatsen Oost- en Weststellingwerf zijn een afsplitsing van Drenthe. Rond 1300 is het gebied losgeraakt van het bisdom van Utrecht. Over die rebellie is niet veel bekend. Er is alleen een oorkonde waarin de bisschop van Utrecht Stellingwerf excommuniceert.

Sinds 1500 hoort het bij Friesland. Het recht dat ik heb gevonden gold tot 1504 en gaat dus over de meest spectaculaire periode van het gebied, toen het nog niet officieel bij Friesland hoorde.”

2

Geef eens een voorbeeld uit de wetten van die tijd?

„De doodslagsklacht is iets bijzonders. Tegenwoordig is het streng verboden om het recht in eigen hand te nemen. In die tijd niet. Je mocht wraak nemen op de dader en zijn familie. Je kon ook een afkoopsom eisen. Dat gebeurde meestal, denken we. In de Stellingwerver wet staat dat als de familie van de dader geen respons geeft, de klagende partij van de rechter een zwaard in handen krijgt geduwd. Daar moeten ze mee naar het huis van de dader gaan.”

3

Waarvoor was u eigenlijk in het Gelders Archief?

„Ik moest van alles opzoeken voor mijn biografie over een Friese jurist uit de zestiende eeuw, Bernardus Dugo Aita. Toen kwam ik dit toevallig tegen. Ik dacht meteen: Dit is bijzonder, dit is onbekend. Ik bestelde een kopie. Daar heb ik wekenlang op gewacht. Al die tijd hield ik mijn ontdekking voor me. Op de universiteit, maar privé praatte ik er ook niet over. Thuis moet je niet te veel over je werk uitweiden.”

4

Wordt een doorsnee Stellingwerver opgewonden van deze vondst?

„Een doorsnee Stellingwerver misschien niet, maar sommigen wel. Leuk is ook dat mijn ontdekking toevallig samenvalt met het 700-jarig bestaan van Stellingwerf.”

5

Stellingwervers en Friezen, dat botert toch niet zo?

„De Stellingwerver is van huis uit een Drent, hij heeft een eigen Saksisch dialect en spreekt geen Fries. Stellingwervers willen niet als gewone Friezen gezien worden, ze zetten zich er een beetje tegen af. De Friezen doen daar niet moeilijk over, Oost- en Weststellingwerf horen er nu eenmaal bij.

De laatste decennia is er ook een Stellingwerver taalbeweging ontstaan die de eigen identiteit wil benadrukken. De beweging trekt zich op aan de Friese beweging. Juist in Friesland is daarvoor begrip.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden