'Stel dat het CDA verdwijnt. Ik zal er geen traan om laten.'

CDA-leider Sybrand Buma Beeld anp

Heeft de christelijke politiek nog toekomst? In hun nieuwe essaybundel houden historici Ewout Klei en Remco van Mulligen de drie christelijke partijen kritisch tegen het licht. Voor Trouw beschrijven ze van iedere partij de kansen en gevaren. Vandaag deel 1: het CDA.

Het CDA zit in de maag met zijn christelijke grondslag. De partij wil die niet afschrijven, menen Klei en Van Mulligen. "Maar ze weet ook niet wat ze er wel mee aan moet."

CDA'ers zouden er goed aan doen om de Franse filosoof Jacques Maritain (1882-1973) weer eens te lezen, vindt Van Mulligen. "Hij kan voor het CDA een belangrijke inspiratiebron worden. Maritain was katholiek en profileerde zich ook duidelijk op die manier. Maar tegelijk liet hij zien dat katholieke waarden universeel zijn. Dat je ze ook kunt uitdragen zonder expliciet te verwijzen naar het christendom."

Maritain begreep volgens de historici als geen ander wat christendemocratie inhield: maatschappelijk relevant zijn. Van Mulligen: "Net als zijn voorloper KVP heeft het CDA altijd meer mensen willen aanspreken dan alleen christenen. Niet het geloof of de belijdenis staat centraal, maar de politieke waarden die daaruit voortvloeien. Solidariteit, bijvoorbeeld. Maar ook menselijke waardigheid, gemeenschap en rentmeesterschap."

'Die 'C' blijft nog wel even staan'
Als het CDA een brede middenpartij wil blijven, kan ze volgens de historici het beste de 'C' van christendemocratisch schrappen. Klei ziet dat echter niet snel gebeuren. "Een groot deel van de partij is nog christen of hecht waarde aan die christelijke grondslag. Als de 'C' nu de prullenbak in gaat, vervreemdt het CDA zich van een belangrijk deel van zijn achterban."

Van Mulligen: "Partijleden links van het politieke midden kijken nog wel eens naar de 'bergrede' die Willem Aantjes veertig jaar geleden hield tijdens het eerste partijcongres. Daarin zette hij uiteen hoe het evangelie een richtsnoer kon zijn in de politiek. Maar de bijbelvaste stroming waarvan Aantjes een stem was is nu uit het CDA verdwenen. Termen als moraal, normen en waarden en gemeenschap zijn uitgehold."

Dat heeft de partij volgens Klei ook aan zichzelf te danken. "In de praktijk was het CDA de laatste decennia vaak kleurloos gereedschap. Ze hielp steeds bij het uitvoeren van een neoliberaal kabinetsbeleid." Inmiddels is volgens hem in Den Haag het besef ontstaan dat hulp van het CDA altijd welkom is, maar dat je ook prima kunt regeren zonder christendemocraten. "Kijk maar naar Paars of naar het huidige kabinet."

Drie keuzes
Het CDA heeft een 'inhoudelijke revival' nodig, vinden de twee. Daarvoor heeft ze drie keuzes: meer inzetten op conservatisme, meer inzetten op 'communitarisme' of doormodderen. Klei: "Wat betreft conservatisme: daarin zie je veel ideeën uit het christelijke denken terugkomen. In veel andere Europese landen gaan christendom en conservatisme hand in hand. Maar in Nederland is dat nooit echt aangeslagen."

'Communitarisme' is al jaren een van de partijpijlers: benadrukken dat mensen afhankelijk zijn van de gemeenschap en dat burgers niet alleen voor zichzelf leven. "Dat idee is al erg belangrijk voor het CDA", vindt Van Mulligen. "De partij zou bij wijze van spreken morgen de naam kunnen veranderen in Communitaristisch Democratisch Appel. Maar wij zien dat dus niet snel gebeuren. Met zo'n nieuwe focus zeg je de christendemocratie eigenlijk vaarwel."

Dan de derde optie: doormodderen. Klei: "Dat scenario lijkt ons het meest waarschijnlijk. Onder Sybrand Buma bewijst het CDA opnieuw dat het geen oppositie kan voeren. En er zijn nog geen aansprekende nieuwe denkers opgestaan die het CDA een wederopstanding kunnen bezorgen. Of dat überhaupt nog gaat gebeuren is de vraag. Zonder nieuw leiderschap en zonder inhoudelijke verfrissing kan de partij doorgaan. Maar ze wordt dan wel steeds meer seculier."

'Zo groot als vroeger worden ze nooit meer'
Wordt het CDA zo niet erg kwetsbaar? Is doormodderen voldoende om de electorale krimp van de afgelopen jaren te stoppen? Klei en Van Mulligen weten het niet precies. "Zo groot als vroeger worden ze nooit meer", meent Klei. "De tijd dat ze premiers leverden lijkt voorbij. Misschien krijgt het de komende decennia de positie die D66 nu heeft: niet groot, maar met 15 tot 20 zetels ook niet marginaal."

En wat als het CDA helemaal verdwijnt? Klei: "Dan zal ik er geen traan om laten. Veel CDA-ideeën zie je inmiddels terug bij andere partijen. Als het echt moet, kunnen we het CDA missen."

Ewout Klei promoveerde op de geschiedenis van de gereformeerde partij GPV. Hij is lid van D66. Remco van Mulligen is lid van de ChristenUnie en promoveert op de geschiedenis van het Nederlandse orthodox-protestantisme. Hun bundel 'Van God los' verscheen onlangs bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Lees hier de aflevering over de ChristenUnie
Lees hier de aflevering over de SGP

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden