Levenslessen

Stefan Groothuis: 'Regel 1? De vrije wil bestaat niet'

Stefan Groothuis: 'Het liefst heb ik een net gedweilde ijsvloer waar andere schaatsers van afblijven. Maar in feite moet je je niets van het ijs aantrekken.'Beeld Merlijn Doomernik

Schaatser Stefan Groothuis (34) won in 2014 goud op de Winterspelen van Sotsji. Vandaag kondigde hij aan te stoppen met schaatsen. Trouw interviewde hem in december voor de rubriek Levenslessen, waarbij hij sprak over zijn gouden race en de zware depressies die hij eerder had. "Ik schreef mijn leefregels in een boekje. Regel 20: twijfel aan alles."

Les 1: Geniet oprecht van je sport
"Ik heb weer plezier in schaatsen. Na zeven seizoenen vertrok ik bij de ploeg van Jac Orie. Het werd voorspelbaar. Ik was niet meer fris, de klad kwam erin en ik zag het unieke niet meer van de trainingen. Het werd te gewoon. Dat is inherent aan zo lang op dezelfde werkplek zitten. Ik denk dat ik nog een grote prijs kan winnen, maar ik wil graag gezegd hebben dat ik mijn beste prestaties heb geleverd met Jac Orie en dat de kans dat ik dat bij deze ploeg van Gerard van Velde nog eens zal overtreffen nihil is.

Na mijn vertrek heb ik Jac bijna niet meer gesproken. Zit je niet bij hem in de ploeg, dan is het klaar. Niet dat hij een hekel aan mij heeft, maar hij richt zich op zijn ploeg en dat is het. Jac en ik hebben respect voor elkaar, maar gezellig een kop koffie drinken doen we niet meer.

Ik had ooit het idee een seizoen na de Winterspelen van Sotsji te stoppen, maar nu is de kans toch aanwezig dat ik langer doorga. Het gevoel waarvoor ik ooit met topsport ben begonnen is terug. Misschien ga ik wel door tot de Winterspelen van 2018. (Inmiddels heeft Groothuis aangekondigd te stoppen, Red.)

Ik heb de rust omdat ik grote prijzen heb gewonnen; olympisch goud, wereldkampioen sprint. Daardoor is plezier belangrijker geworden. Ik mag er van mezelf nu meer dan ooit van genieten. Ik kan nog steeds twee uur 'over de emmer zijn' van een slechte race, maar vroeger kon dat dagen duren, was ik letterlijk ziek. Ik haalde mezelf daarmee naar beneden. Frustratie over het uitblijven van prestaties was een van de aanjagers van de depressies waar ik mee te maken kreeg."

Les 2: Bepaalde dingen lopen gewoon zo
"Ik vind het een klein wonder dat ik die gouden medaille in Sotsji heb gewonnen. Aan de andere kant: het verbaasde mij ook dat ik toen door de buitenwacht niet als kanshebber werd gezien. Zelf ging ik naar de Winterspelen met het idee dat ik een van de favorieten was. Desondanks overkomt je zoiets. Je kunt minder sturen dan mensen denken.

Ik heb niet veel met 'the American dream' - het idee dat alles kan, als je je best maar doet. Bepaalde zaken in het leven lopen gewoon zo. Je kunt de zaken wel zó regelen dat de kans maximaal is dat iets lukt. Maar dan nog. Ik had net zo goed in de laatste bocht 'een dikke slipper' kunnen maken en dan was ik in Sotsji als zevende geëindigd. Ik voelde niet dat het 'zo moest zijn', dat ik zou winnen omdát ik ooit tegenslag heb gehad. Voor een deel had ik gewoon geluk. Is het goed? Geniet ervan. Gaat het mis? Relativeer."

Beeld Merlijn Doomernik

Les 3: Zorg dat je er bent voor iemand
"Relativeren helpt niet altijd. We zeggen vaak tegen mensen met psychische problemen dat ze juist moeten relativeren. Dat is geen functionele boodschap. Relativeren helpt wel, maar je moet het wel kunnen. Dat is niet gemakkelijk. Zo'n advies kan ook een lege huls zijn en mensen de verkeerde kant op helpen omdat ze denken dat ze nóg meer fout doen. Je moet heel genuanceerd omgaan met mensen met depressieve klachten. Je ziet aan de buitenkant niet hoe erg het is met iemand. Wees voorzichtig met advies. Zorg vooral dat je er bént voor iemand. Spreek je niet al te scherp uit."

Les 4: Durf emoties toe te laten
"Nadat ik die depressie had gehad, begon ik me te interesseren in natuurwetenschappen. Ik werd er rustig van, het werkte voor mij in die periode als een beschermingsmechanisme. Ik probeerde de hele wereld heel feitelijk te bekijken. Laatst las ik een artikel dat voor mij een beetje verklaarde waarom ik daar toen behoefte aan had. Het ging over emoties en dat mensen die het beste met heftige persoonlijke gebeurtenissen omgaan eerst toegeven aan hun emoties - even janken of kwaad worden. Daarna, als je wat rustiger bent, ga je reconstrueren, analyseren hoe je ermee om had kunnen gaan. Dat moet je niet doen als je emoties het hevigst zijn.

Mijn primaire reactie is juist vaak: me aan iets vastklampen waar ik weinig invloed op heb. Na die depressie dacht ik dat ik vooral aan de rationele kant moest gaan zitten, dan zou ik nooit meer last hebben van emoties. Ik ben nog steeds een voorstander van rationaliteit, maar als je geen emoties toelaat, mis je wel een groot deel van het leven. Durf dus die emoties toe te laten, durf erin op te gaan en ga op een rustiger moment bekijken hoe je wereld erbij staat. Dat is het leven: laveren tussen rationaliteit en emotie."

Les 5: Doorleef je depressie
"Het beste is te berusten als je in een depressie zit. Hier heb je natuurlijk geen fuck aan als je erin zit, want dan wil je maar één ding en dat is het zo snel mogelijk oplossen. Maar je moet het helaas ondergaan. Er is geen kant-en-klare oplossing. Je kunt niet werken aan het oplossen van een depressie.

Het is een gevaarlijk punt dat ik nu maak - er zijn aanwijzingen voor en ik kan geen wetenschappelijke studies aanhalen - maar ik geloof dat een depressie helaas iets is wat je moet doorleven. Dat is natuurlijk niet wat je wilt horen als je er middenin zit. Een depressie is voor een deel een signaal dat er zaken niet goed zitten in je leven; dat je er verkeerd mee omgaat. Daar is depressie een symptoom van.

Stefan Groothuis in actie op de 1000 meter tijdens het wereldkampioenschap afstanden in Thialf.Beeld anp

Daarnaast is er die biochemische oorzaak. Hoe jij met de dingen van het leven omgaat is van invloed op jouw biochemie. Dat kun je wel sturen met medicatie, maar je kunt daarmee ook voorbijgaan aan de onderliggende oorzaken. Misschien is medicatie voor mensen die er nog langer en heftiger in zaten dan ik te rechtvaardigen. Ik heb geen antidepressiva gehad, alleen valium toen het heel erg was. Ik moet zeggen dat ik alles had genomen wat ze me ook maar hadden aangeboden. Je pakt alles aan om eruit te komen. Laat ik hierover heel duidelijk zijn: ik ben absoluut niet tegen antidepressiva, maar enige terughoudendheid kan volgens mij geen kwaad.

Ik las laatst - en daar schrok ik van - dat 90 procent van de antidepressiva door huisartsen wordt voorgeschreven en dus niet door gespecialiseerde psychiaters. Ik wist niet dat de aantallen zó groot waren."

Les 6: Doe iets voor een ander
"Al vrij snel nadat ik in januari van 2013 in het sportmagazine van 'NUsport' voor het eerst over mijn depressie vertelde, voelde ik allergische neigingen van mensen die zeiden: 'Nu is het wel genoeg. Jij hebt je verhaal nu wel gedaan.' Ze zeiden het niet zo direct, maar ik voelde dat ze dachten: daar heb je hem weer. Maar ik vind het belangrijk. Ik denk dat ik er iets zinnigs over te zeggen heb. Het taboe moet kleiner worden. En een van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd is dat iets voor anderen doen mij veel voldoening schenkt."

Les 7: Geniet van de schaatsbeweging
"De belangrijkste les van mijn sportloopbaan is te genieten van de schaatsbeweging. Ik kan dat gevoel nu oproepen. Het is een supermooi gevoel. Die beweging is uniek. Door nagenoeg zijwaarts af te zetten op bevroren water, kun je zestig kilometer per uur gaan. Dat is uniek. Het voelt heel mooi, om al dat vermogen en al die kracht daarin kwijt te kunnen. Als ik schaats, ben ik altijd bezig met de beweging. Aanpassing van mijn houding, constant."

Les 8: Heb vrede met het ijs
"Het liefst heb ik een net gedweilde ijsvloer waar andere schaatsers van afblijven. Maar in feite moet je je niets van het ijs aantrekken. Ik ben soms sceptisch over schaatsers die meteen het ijs kunnen duiden. Zeggen ze dat het ijs goed of slecht is. Ik denk dan weleens: je functioneert zelf misschien juist beter of slechter. Die wisselwerking mist bij zulke analyses nog weleens. Het kan ook dat je op klote-ijs moet rijden, uitgetrapt ijs in de twaalfde rit. Je moet op elk ijs uit de voeten kunnen. Je moet er vrede mee hebben hoe het er bij ligt."

Les 9: Stap eens in een achtbaan
"Het zou voor mensen goed zijn om wat meer te léven. In een een achtbaan stappen is soms goed voor je. Ik zie mensen altijd opleven als ze iets engs doen. Ik heb zoiets een keer gedaan in Zuid-Duitsland, van een vijftien meter hoge rotswand naar beneden gesprongen, in een meertje. We waren op trainingskamp en mijn toenmalige ploeggenoot Douwe de Vries had iets moois ontdekt het jaar ervoor. We moesten steil omhoog klimmen via een brokkelige rotswand. Bijna kaarsrecht omhoog. Je zou kraken als een eitje op de rivierbeding eronder als je weg zou glijden; einde oefening. Kjeld Nuis en Mark Tuitert zagen het eerst niet zitten.

Ik wil dan meteen als eerste springen als ik boven ben. Over mijn lijk dat een andere teamgenoot wel gaat en ik niet zou durven. Zo stompzinnig ben ik dan wel. Ik kan ik het niet laten. Ik zou het nu nooit meer doen. Maar het geeft je wel het gevoel dat je leeft."

Les 10: Schrijf je eigen leefregels
"Ik heb veel houvast aan mijn twintig persoonlijke leefregels, die ik in een boekje heb opgeschreven. Ik ken ze uit mijn hoofd. Eén luidt: verwonder je over je eigen fenomenale ervaringen, zoals jij ze beleeft. Dus zoals ze aan je worden gepresenteerd.

En: verwonder je ook over jouw manier, hoe jij op het leven reageert. Geniet dus van jezelf. In die depressieve periode begon ik deze regels te noteren. Als ik een keer niet lekker ga - en ik bijt me weer ergens in vast of ik sla aan het piekeren - dan lees ik die twintig regels. Een andere luidt: altruïsme geeft het meeste voldoening. Regel 1? De vrije wil bestaat niet. Regel 20: twijfel aan alles."

Stefan Groothuis

Stefan Groothuis (23 november 1981) debuteert in 2001 bij de senioren en heeft deelgenomen aan drie Olympische Spelen: 2006 (Turijn), 2010 (Vancouver) en 2014 (Sotsji).

Het jaar 2012 is in sportief opzicht zijn topjaar: in Calgary wint hij het WK sprint, een paar weken later gevolgd door een eerste plaats op de 1000 meter bij de mondiale afstandskampioenschappen. In 2014 wint Groothuis bij de Olympische Spelen in Rusland op de 1000 meter de gouden medaille.

In zijn loopbaan won Groothuis zes keer het NK sprint (2006 en tussen 2009 en 2013). In januari 2013 vertelt hij voor het eerst in het openbaar over zijn depressies. Sinds twee jaar is hij ambassadeur van de Depressie Vereniging.

Stefan Groothuis is getrouwd en vader van twee kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden