Steeds opnieuw bedenken wat je nou ziet, daar aan de Belgische kust

Boven op het dak van het Kursaal in Oostende staat een in een fel oranje overall gestoken man met weidse gebaren de zee te dirigeren. Wie het beeld aandachtig bekijkt, ontwaart in deze figuur geen fan van het Nederlands elftal, maar de Belgische astronaut Dirk Frimout.

’De astronaut die de zee dirigeert’ is de poëtische bijdrage van Jan Fabre aan de beeldenmanifestatie ’Beaufort’ die deze hele zomer op een groot aantal locaties langs de Vlaamse kust wordt gehouden.

In de duinen, op het strand, op de boulevards, in kleine kerken en zelfs in de branding staan installaties die allemaal iets met deze aan de zee gerelateerde plek hebben te maken. Daarnaast is er halverwege op het traject van Knokke tot aan De Panne, in de museumstad Oostende een binnenmanifestatie. Alle deelnemers aan Beaufort laten in het PMMK, museum voor moderne kunst, zien hoe ze met hun voornaamste inspiratiebron omgaan.

Beaufort 2006 gaat heel erg over het gedachtegoed van René Magritte, die overigens in tegenstelling tot de plaatselijke held James Ensor geen speciale connecties met de Vlaamse kust onderhield.

Het PMMK heeft evenwel in de figuur van zijn directeur Willy Van den Bussche een warm pleitbezorger van het werk van Magritte en omdat Beaufort2006 ook zijn geesteskind is, leidde dit tot een selectie van kunstenaars die zich in hun werk op de grote surrealistische schilder oriënteren. In kunstkringen heet zo iets apropriate art, een term die twee decennia geleden bij haar introductie tot een ware hype leidde, maar sindsdien wel erg gedateerd lijkt. Dat kleeft ook wel een beetje aan Beaufort2006: het is allemaal wel erg gemakkelijk bedacht.

Toch is deze manifestatie, die drie jaar geleden voor het eerst werd gehouden en in de toekomst mogelijk wordt gecontinueerd, alleszins de moeite waard. Al was het alleen maar omdat deze zomer een grote kunstmanifestatie van het kaliber Biennale of Documenta (Venetië zowel als Kassel worden pas volgend jaar weer gehouden) ontbreekt en Beaufort door zijn internationale selectie een aardige doorsnee aan hedendaagse kunst biedt.

Met de beelden in de openlucht en een groot overzicht van zowel installaties als schilderijen,waarbij en passant een overzicht van de schilderkunst van Magritte wordt gepresenteerd in het PMMK, ben je daar aan de Belgische kust al snel een paar dagen zoet. En dan moet je nog niet willen toegeven aan de wens tot strandrecreatie die op warme dagen de voornaamste verleidster van dit stukje West-Vlaanderen is.

Het strand lonkt des te meer als het je duidelijk wordt dat er flink voor het bezichtigen van de beelden moet worden gereisd. Er rijdt langs de hele kust een vlotte tram die alle haltes aandoet in de omgeving waarvan wel een kunstwerk is te zien en er kan ook een bus worden gebruikt, maar dan nog staan de meeste sculpturen op kilometers afstand van elkaar.

Sommige zijn zelfs niet van dichtbij te zien, zoals het noordelijkst gelegen Knokke-Heist. Vlakbij de grens met Zeeuws-Vlaanderen heeft Zhan-Wang in de branding een min of meer drijvende (want niet aan de bodem bevestigde) rotsformatie verankerd. Alleen met heel goede ogen ontwaar je op de stalen blokken twee figuren die als ware heremieten hun kostje bijeen hengelen. Bij het geringste zonnestraaltje fonkelt het rotseiland dat het een lieve lust is, maar een echt kernachtige uitspraak over zijn bedoelingen doet het niet. Of het moet zijn dat de voorstelling vaag doet denken aan een schilderij van Magritte die aan de hand van figuren als drenkelingen en verdronkenen zijn omgang met de dood vormgaf.

Veel beelden bij Beaufort lijken eropuit te zijn zich op verschillende wijzen te laten uitleggen. Bedenk je twee keer wat je ziet, want niets is wat het ogenschijnlijk lijkt te zijn, dat is de beste raad die Beaufort wil geven. Deze dubbele gelaagdheid die ook vaak ten grondslag ligt aan het werk van Magritte (schilderde hij niet het doek ’Dit is geen pijp’ bij een afbeelding van een realistisch weergegeven rokerspijp) loopt als een rode draad door de manifestatie. Maar soms wordt ze er ook wel heel nadrukkelijk bijgesleept.

Neem de reusachtige spin van Louise Bourgeois. Zij maakte het bijzonder smerig ogende beest dat aan haar buik een rijk met eieren gevulde zak draagt, al in 1999. Het was de keus van Willy Van den Bussche om de zwangere spin boven de graftombe van James Ensor op het kerkhof van het Duinenkerkje in Mariakerke (aan de rand van Oostende) te plaatsen. Met geen andere bedoeling dan de belangstelling die Bourgeois voor Ensors werk (en dus niet voor Magritte) te accentueren.

Ook in Mariakerke gaan kunst en toerisme hand in hand. Behalve voor het graf van Ensor ga je evengoed voor het fraaie interieur van het Duinenkerkje naar dit dorp.

Elders speelt de architectuur een niet te negeren rol. Neem Bredene. De Belgische kust is na de Tweede Wereldoorlog opgetuigd met de allerlelijkste gebouwen die je maar kunt bedenken. Je hoopt doorlopend iets authentieks te kunnen zien. Op de doorgaande weg dicht langs de duinen bij Bredene staan nog een paar art-nouveauwoninkjes die zeker niet slecht zijn. Vlak daarbij ligt een graszone waar Joep van Lieshout zijn ’Body Bar’ heeft gesitueerd, een schenkgelegenheid in de vorm van een vrouwentorso die via een onderdeurtje van binnen bezocht kan worden. Wellicht bij toeval accordeert de bijdrage van AVL heel spannend met de schilderkunst van Kati Heck in de nabijgelegen Sint-Theresiakerk. Heck schildert polonaise-optochten van half geklede figuren die in banaliteit niet voor elkaar willen onderdoen. Voor Bredene – sinds de aanleg van het naturistenstrand een veel besproken badplaats in het Belgische – zijn dat twee extra attracties om de relatie tussen kunst en toerisme verder uit te bouwen.

Aan de bezoeker van Beaufort zal het allemaal wel voorbijgaan, maar achter zijn rug woedt een felle slag om zijn gunst. Beaufort2006 zou niet zijn doorgegaan als het de steun miste van de deelnemende kustgemeenten. Die trokken nu tenminste eendrachtig op met deze activiteit, terwijl ze onderling toch sterk verdeeld zijn in hun streven om de meeste badgasten aan te trekken.

Het concept van organisator Van den Bussche mag dan zo aardig in elkaar zitten, dat het bezoekers van heinde en ver zal trekken, als de toeristen niet de nodige euro’s aan de kust achterlaten zal elk vervolginitiatief van Beaufort sneven. Wat de exploitatie betreft heeft de Belgische kust nog een lange weg te gaan.

Op de museale presentatie na is Beaufort, toch al geen goedkope kunstmanifestatie, geheel gratis te bezoeken. Voor de kustgemeenten gaat de kassa pas rinkelen als de bezoeker er niet in slaagt om alle werken op een enkele dag te bekijken. De kans daarop is vrij gering. Dat beamen ze ook van Knokke tot De Panne.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden