Steeds meer mensen geloven dat een ‘kwaadaardige elite’ de controle heeft
De AIVD ziet een ‘ontwikkeling’ van extremisten die zich niet alleen richten tegen de overheid, maar ook meer en meer tegen allerlei organisaties en instituties. Ook is de dreiging van door IS aangestuurde aanslagen hoger geworden. Dat staat in het jaarverslag over 2022.
“Het was vorig jaar een grimmig jaar”, zegt AIVD-directeur Erik Akerboom. Hij lichtte maandag het jaarverslag 2022 van het AIVD toe. In zijn toespraak somde hij een lijst van dreigingen op die volgens hem een probleem vormen voor Nederland.
Op die lijst staat de oorlog in Oekraïne en de dreiging van nucleaire wapens en Russische spionnen die daarmee gepaard gingen. Maar ook antisemitisme, jihadisten en extreemrechtse terroristen. “Ons werk bevindt zich altijd in het schemergebied. In de afgelopen jaren komen dreigingen steeds vaker uit de schemer.”
Extremisten overtuigd van ‘kwaadaardige elite’
Steeds meer mensen geloven dat een ‘kwaadaardige elite’ de controle heeft over de overheid, journalisten, wetenschappers en rechters. De aanhangers zeggen onder meer in ‘bezet gebied te leven’ en ‘in oorlog te zijn met de elite’. Dit is volgens de inlichtingendienst het populairste extremistische narratief op dit moment. Akerboom schat dat meer dan honderdduizend mensen erin geloven, en zegt dat dit op lange termijn een ‘ernstige dreiging’ voor Nederland is.
Rechts-extremisme hardnekkig
“Jongeren worden online rechts-extremistische bewegingen in gezogen”, zegt Akerboom. Het antisemitisme staat centraal. De veranderingen in de Nederlandse bevolking zouden volgens de beweging een complot zijn van de ‘joodse elite’ om ‘het witte ras te verzwakken’. De theorie over het verzwakken van het witte ras staat ook wel bekend als het omvolkingscomplot. Rechtsextremisten verwijten ook linkse partijen, feministen en de lhbtiq+ gemeenschap dat zij daaraan bijdragen.
Aanjagers richtten zich aanvankelijk vooral op de coronamaatregelen. Nu komen de klimaatcrisis, stikstof en de oorlog in Oekraïne meer aan bod. “Rechtsextremisten zeggen dat Poetin de verlosser is van het kwaad”, zegt Akerboom. Landen zoals Rusland dragen volgens de dienst bij aan de maatschappelijke onrust.
De groep die bereid is om tot geweld over te gaan is kleiner, zegt Akerboom. De aanhangers van het zogenaamde ‘accelerationisme’ vinden dat geweld een goed middel is om de in hun ogen ‘rassenstrijd’ op gang te brengen. “Sommigen bereiden zich voor op burgeroorlog, door te trainen en wapens in te slaan”, aldus Akerboom. Die groep lijkt uit enkele honderden aanhangers te bestaan.
De AIVD heeft een aantal keren een mogelijke dreiging van de accelerationisme-beweging voorkomen in 2022. Het zijn vaak jongeren tussen de 15 en 25 jaar, die online actief zijn en in het zuiden, oosten en noorden van het land wonen. “Een arrestatieteam sturen is niet altijd het antwoord. Soms moeten ouders met hun kinderen praten, of de wijkagent gaat langs”, aldus Akerboom.
Dreiging door IS aangestuurde aanslagen hoger
De dreiging van door IS aangestuurde aanslagen is hoger dan de afgelopen paar jaar. Het jihadisme vormt dan ook nog altijd de belangrijkste terroristische dreiging tegen Nederland. Die dreigingen komen vooral van IS-netwerken in Afghanistan.
Terwijl de dreiging van IS toeneemt, blijft het aantal jihadistische aanslagen in Europa dalen. Ook de beweging in Nederland is gekrompen, zegt de AIVD. Zo rekenen ze nu zo’n vijfhonderd personen tot de jihadistische beweging in Nederland. Die beweging is nog altijd uiteengevallen in losse groepen met verschillende visies.
Onlangs riep een Pakistaanse politicus nog een fatwa uit tegen Geert Wilders, en riep daarmee Nederlandse moslims op hem te vermoorden. Wilders zou zich volgens de Pakistaan schuldig maken aan godslastering. “De bedreigingen richting Wilders zijn vreselijk”, aldus Akerboom. “Veel van de internationale bedreigingen in Nederland zijn naar Wilders gericht. Er wordt gewerkt aan zijn beveiliging.”
Internationale dreigingen
De oorlog in Oekraïne gaat volgens Akerboom over meer dan een conflict tussen twee landen. “De frustratie over de wereldorde neemt toe en landen zoeken meer invloed”, zegt hij. Dat is wat Poetin in Oekraïne doet volgens Akerboom. “Het is een oorlog tegen westerse waarden.”
Daarbij noemt hij ook de spanning tussen China en de Verenigde Staten. “Zij bevinden zich tussen oorlog en vrede.” Over de relatie van Nederland met China zegt hij dat we niet naïef mogen zijn. China heeft volgens Akerboom een duidelijke agenda: wereldleider worden.
Ook spionage en inmenging waren grote problemen vorig jaar. Sommige landen proberen achter Nederlandse geheimen of kennis te komen. Andere landen, zoals Rusland, spannen zich juist in om Nederland te verzwakken. Vorig jaar zijn nog zeventien Russische spionnen opgepakt. Ook zijn landen actief die hun eigen diaspora in Nederland in de gaten houden, zoals China, Marokko en Turkije.
Daar komt bij kijken dat Nederland in 2022 doorlopend werd geconfronteerd met digitale aanvallen uit landen zoals Rusland, China, Iran en Noord-Korea. “De kloof tussen die dreigingen en onze weerbaarheid groeit. Rusland, China en Iran krijgen te veel vrij spel”, aldus Akerboom.
Lees ook:
Racistische teksten Erasmusbrug: rechts-extremisme in Nederland steeds gangbaarder
De actie waarbij er tijdens de jaarwisseling racistische leuzen op de Erasmusbrug werden vertoond is opmerkelijk, stelt extreemrechtsonderzoeker Willem Wagenaar.