Steeds meer kranten halveren hun formaat

Trouw verschijnt per 3 februari op compact formaat. Kwaliteitskranten in het buitenland zetten die stap al eerder.

Marjan Agerbeek

'De belangrijkste uitdaging voor de hedendaagse krant is simpel: We hebben meer lezers nodig en wel nú.”

Met deze woorden prijst de World Association of Newspapers een congres aan dat volgende week wordt gehouden in Lissabon. 'Circulation Succes 2005' moet uitgevers en hoofdredacteuren van nieuwe ideeën voorzien om de oplagen van kranten op te krikken. Want weliswaar worden er wereldwijd meer kranten verkocht - met name door groei in Azië en Afrika - in de Verenigde Staten en Europa lopen de lezers al jaren weg en komen daarvoor geen nieuwe in de plaats.

Een opvallende stap in een poging het tij te keren kwam september vorig jaar van de Britse The Independent. Uitgever Ivan Fallon houdt van tandpasta in verschillende verpakkingen en vroeg zich af waarom dat niet met kranten zou kunnen. Nadat artdirector Kevin Bayliss maandenlang in de kelder had gewerkt aan de vormgeving, bracht de krant een editie uit op tabloidformaat, zeg maar ter grootte van een Nederlands huis-aan-huisblad, hetzelfde formaat als de gratis kranten Metro en Spits. Dit naast de gewone krant op broadsheet - zoals het formaat heet waarin ook Trouw verschijnt. De inhoud van de grote en kleine The Independent was hetzelfde. De krant verklaarde de kleine uitgave met de behoefte van veel lezers in de grote steden. Die gaan met het openbaar vervoer naar hun werk en vinden een kleine krant onderweg handiger.

Nu bestaat The Independent nog geen twintig jaar. De krant is bovendien de kleinste van de Britse landelijke kranten. Daardoor werd het pas een paar maanden later duidelijk dat er een nieuwe trend was gezet. The Times, een al lang bestaande en chique krant, kwam toen ook met een editie op tabloidformaat, naast de gewone krant. En dat sloeg in als een bom.

Bijna drie eeuwen terug is het broadsheet-formaat door Britse krantenuitgevers geïntroduceerd, toen zij in 1712 werden geconfronteerd met een belasting per krantenpagina. Schandaalbladen zoals The Sun werden veel later opgericht en kozen direct een tabloidformaat. Met als gevolg dat in Engeland het formaat van de krant iets zegt over de inhoud. Met hun uitgaven op compact formaat hebben kwaliteitskranten The Independent en The Times die indeling op zijn kop gezet. Het initiatief van The Independent en The Times kreeg snel internationale navolging. De Gazet van Antwerpen ging als eerste buitenlandse krant over tot een kleine editie naast een grote. De Standaard, ook een Belgische krant, sloeg de tussenstap van twee edities over en waagde het als eerste volledig over te stappen op het kleine formaat, al snel gevolgd door Het Parool in Nederland.

Duitse kranten volgden in mei dit jaar op eigen wijze de tabloidtrend. De nieuwe kleine kranten zijn geen kopieën van de broadsheets, maar varianten daarop. Ze worden gemaakt met behulp van kopij van de gewone krant, maar ogen frivoler en bevatten kortere stukken, met de bedoeling jonge lezers te trekken. Deze aanpak werd onlangs ook uitgeprobeerd door NRC Handelsblad, die een op jongeren gerichte ochtendeditie uitdeelde aan Bijenkorf-bezoekers.

Sinds het verschijnen van de kleine The Independent wordt er steeds vaker gesproken over compact formaat in plaats van tabloid. Dit komt voort uit de slogan van The Independent 'The Quality Compact'. 'Compact' doet minder denken aan de Britse schandaaltabloids. De kwaliteitskranten die nu bezig zijn om te schakelen, hechten daaraan. Het Duitse Die Welt is zelfs zover gegaan de nieuwe krant Die Welt Kompakt te noemen.

Dat The Independent en The Times nu wereldwijd doorgaan voor trendsetters, heeft vooral te maken met de positie van Engeland in de wereld, de wereldtaal waarin de kranten verschijnen en de traditioneel scherpe inhoudelijke scheiding tussen broadsheet en tabloid. Want de trend van grote naar kleinere kranten is ouder, zo blijkt uit het rapport 'Does Size Matter for Newspapers' van de International Newspaper Marketing Association. Sinds 2000 zijn kwaliteitskranten in Frankrijk en Scandinavië al bezig met een overstap.

Opmerkelijk is dat in de VS, waar de oplages ook achteruit kachelen, de tabloidtrend tot nu uitbleef. In Amerika is de overgrote meerderheid van de kranten broadsheet. Omdat de kranten, anders dan in Europa, voor hun inkomsten vooral afhankelijk zijn van adverteerders, zal dat nog wel even zo blijven. Een hele pagina op tabloid levert nu eenmaal minder op dan een hele pagina op broadsheet. Uit angst adverteerders te verliezen kijken de Amerikanen liever de kat uit de boom.

Alle Europese kranten die zijn overgestapt op tabloidformaat of daarover denken, doen dit in de hoop meer lezers te trekken. De oplage van The Independent steeg met vijftien procent, en dat willen alle krantenuitgevers wel. Maar intussen is duidelijk geworden dat het effect afneemt naarmate meer kranten krimpen. Het publiek raakt gewend aan een nieuwtje en de vijver met potentiële nieuwe lezers is beperkt. Daarom is er in steeds meer landen sprake van een 'compactkoorts': wie de eerste is, trekt de nieuwe lezers die in het kleine formaat zijn geïnteresseerd en krijgt dus de meeste extra abonnees, is de redenering.

De krantenuitgevers wereldwijd zijn zich ervan bewust dat een verandering van formaat hooguit een eenmalige impuls voor de oplage zal zijn. De redenen waarom mensen stoppen met krantenlezen zijn zeer divers en hebben vaak niet met het product 'krant' te maken, maar met minder tijd of met concurentie van andere media zoals televisie en internet. Een simpele formaatswijziging kan dat niet allemaal verhelpen. Daarom is de World Association of Newspapers een paar jaar geleden begonnen aan een groot onderzoek naar de toekomst van de krant. Een van de delen van het rapport, 'Circulation Winners', wordt volgende week in Lissabon besproken. Intensieve bestudering van 18 succesvolle kranten uit verschillende delen van de wereld heeft een reeks van tips en trucs opgeleverd. Opvallend daarin is het ontbreken van een formaatverandering. De tips gaan over kwaliteit:

'Haal de beste medewerkers in huis en betaal ze beter dan anderen, zorg voor goede scholing, werk met de best beschikbare technologie'. 'Oplagekampioenen' zijn kortom kranten die zowel zakelijk als redactioneel de beste willen zijn in hun vak. Verandering van formaat is niet meer dan een paragraaf in dat grote plan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden