Steden lokken leraren, maar het tekort blijft bestaan

Meester van groep 6, Wim Donker, op de Hildegaertschool in Rotterdam. Beeld Werry Crone

De grote steden doen naarstig hun best leraren te trekken. Als dat lukt, verplaatst het tekort zich naar elders.

In verwoede pogingen oplopende tekorten het hoofd te bieden, komen gemeenten met allerlei plannen om basisschoolleraren naar hun stad te lokken. Volgens de PO-raad, de vereniging van scholen in het primair onderwijs, lost dat het werkelijke probleem niet op.

In Amsterdam, waar het tekort het grootst is, kunnen leraren sinds 2017 aanspraak maken op studiebeurzen, terugkompremies en reiskostenvergoedingen. Daar komen binnenkort betaalbare huizen bij: de gemeente gaat honderd woningen bouwen voor startende leerkrachten die in de hoofdstad voor de klas willen staan.

Ook Den Haag en Utrecht willen woningen bijbouwen. Het gaat om huizen in het middensegment, bedoeld voor mensen die 'onmisbare' beroepen uitoefenen: docenten, maar ook politieagenten en verpleegkundigen. Die hebben vanwege hun salaris vaak moeite om een woning te huren of te kopen in de grote steden. Omdat zij beroepen uitoefenen waarnaar overal vraag is, kunnen ze financieel gezien beter elders wonen en werken dan in de grote stad.

Rotterdam lokt ervaren leraren met een welkomstpremie van maximaal 5.000 euro. Die werd afgelopen jaar 26 keer toegekend, tegen acht keer in het jaar daarvoor. In de Maasstad blijkt vooral de mogelijkheid voor leraren om een Rotterdampas aan te vragen populair. Zij droegen eraan bij dat de pas, die korting geeft op allerlei culturele activiteiten, voor komend jaar ruim 12.000 keer is aangevraagd, 50 procent meer dan vorig jaar.

Voor leraren niets dan goed nieuws dus. Maar niet ieder-een steekt de loftrompet over de lokkertjes. Ad Veen, woordvoerder van de PO-raad: "We begrijpen dat de steden dit doen, maar het lost het structurele tekort aan docenten niet op. Het gevaar bestaat dat leraren uit randgemeenten nu naar de grote steden trekken om daar aan de slag te gaan, waardoor in de regio weer een tekort ontstaat. Zo pomp je het lerarentekort alleen maar rond."

Marc van der Meer, bijzonder hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt, voelt met hem mee. De campagnes van grote steden helpen volgens hem zeker om lokale tekorten op te lossen, maar de structurele problemen blijven bestaan. "Je hebt maar één vijver om uit te vissen", zegt hij. "Als je leraar bent in Almere wordt het nu een stuk aantrekkelijker om in Amsterdam te gaan lesgeven, terwijl ook in Almere een tekort bestaat. Het probleem wordt alleen maar anders verdeeld."

Onterechte kritiek, vindt een woordvoerder van de gemeente Amsterdam. "Er is sprake van een misverstand: wij kapen leraren niet weg, want we richten ons juist op pabo-studenten die nog niet zijn begonnen."

Het probleem van huisvesting en vervoer is in Amsterdam veel groter dan in de regio, zegt hij. "Daar moeten we een oplossing voor bieden. Amsterdamse kinderen moeten ook naar school kunnen."

'Zonder studiekansen was ik niet ingestapt'

Dankzij de Rotterdamse Lerarenbeurs had groep 6.2 van de Hildegaertschool dit jaar meester Wim voor de klas. Na negen jaar bij de bank, voelt hij zich op school op zijn plaats.

Zijn voeten zijn zwart van de modder, het shirt is lichtelijk bezweet. Een middagje in het bos met de kinderen uit groep zes is aan Wim Donker goed af te zien. "Toen ze gingen slootjespringen, moest ik meedoen. Dat kwam door de les over ravotten en kattekwaad uithalen die ik eerder deze week gaf. Ik vertelde wat we vroeger in de polder altijd deden. Dus kon ik nu niet weigeren", verontschuldigt de leraar van de Rotterdamse Hildegaertschool zich.

Het middagprogramma was niet gepland. Na het uitvallen van de leraar in een andere groep, kwam het op inventiviteit aan. "Door met alle groepen naar het bos te gaan, hoefden we geen vervanging te regelen. Dat valt namelijk ook niet altijd mee. En we zijn op dit moment toch voornamelijk nog maar aan het herhalen, dus het kon wel. Over een week begint onze zomervakantie."

Het eerste jaar voor de klas is meneer Wim (32) goed bevallen. Net afgestudeerd aan de pabo in Breda, solliciteerde hij vorig jaar vijftig kilometer noordelijker. Het was niet het salaris dat hem trok. De Rotterdamse Lerarenbeurs die docenten in staat stelt om extra opleidingen te volgen, deed dat wel. "Momenteel volg ik een cursus bewegingsonderwijs, hierna ga ik me verder specialiseren in rekenonderwijs. En er staat ook nog een masteropleiding op de planning. Als ik dat allemaal zelf had moeten betalen, had ik het niet gedaan."

Maar de gemeente betaalt, in een poging om het vak interessant te houden voor jonge leraren. Is de beurs ontoereikend, dan staat het schoolbestuur garant. Zo'n geste is niet voor niets, merkte Donker al tijdens zijn sollicitatieprocedure. "Volgens mij reageerde er één andere leraar op de vacature. Binnen een week was het rond, ze waren heel blij dat ze me hadden gevonden. De mensen staan echt niet in rijen van drie opgesteld."

Zeker in de grote steden is er een flink tekort. Donker: "In Brabant zouden scholen niet meebetalen aan een studie. In de Randstad moeten ze wel. Ik ben nog steeds lid van een vacaturesite en zie dagelijks mails voorbijkomen. De ene dag zijn er veertig vacatures, de volgende dag weer 25 nieuwe. En dan heb ik alleen Zuid-Holland en Utrecht aangevinkt. Ik zou per week 150 sollicitaties kunnen versturen. Maar ik zit hier prima, hoor."

Zijn studiegenoten is het niet anders vergaan. Allen hebben een baan die bij hen past, zegt Donker. "Hoe kan het ook anders? Direct na mijn afstuderen, werd ik via LinkedIn al door vijf detacheringsbureaus benaderd. Gek genoeg niet rechtstreeks door scholen. Ik heb hier aangegeven dat ze daarvoor iemand in dienst moeten nemen. Uiteindelijk is dat goedkoper, want via die bureaus ben je veel meer kwijt aan een leraar."

Na een carrière van negen jaar bij de bank, voelt Donker zich voor de klas echt op zijn plaats. Maar zonder de extra mogelijkheden die hij heeft, was hij nooit ingestapt. "Het helpt heel erg dat Rotterdam op deze manier in het onderwijs investeert. Dat is de reden dat ik hier werk."

Lees ook:

Het is tijd om de aanpak van het lerarentekort tot ‘chefsache’ te verklaren

Plaats de aanpak van het docententekort onder directe regie van de premier, bepleit Dave Ensberg-Kleijkers, voorzitter van het college van bestuur van de Stichting Biezonderwijs.

Snuffelstudie moet helpen in de strijd tegen het lerarentekort

Een snuffelstudie moet helpen tegen het lerarentekort. Studenten van hogescholen en universiteiten kunnen een educatieve minor van zes maanden volgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden