Stasi-jacht moet over zijn, zegt Bondsdag

Met een nieuw wetsontwerp wil de Bondsdag het onbeperkt toetsen van Stasi-verledens afschaffen. Slachtoffers van het DDR-regime protesteren heftig.

Er is haast bij. Eind dit jaar loopt de wet op de Stasi-dossiers af. Die vijftien jaar oude wet regelde de toegang tot de dossiers van het ministerie voor staatsveiligheid van de DDR, kortweg Stasi. Dankzij die wet zijn na de val van de Muur talloze voormalige spionnen en verklikkers ontmaskerd. Velen van hen zijn uit verantwoordelijke functies geweerd.

Vanwege het belang van de zaak dienden de regeringspartijen CDU/CSU en SPD samen met oppositiepartij De Groenen een nieuw wetsontwerp in. Dat ontwerp moet nu met spoed door de Bondsdag worden behandeld. Het toetsen van iemands Stasi-verleden vindt voortaan alleen plaats wanneer er een concrete verdenking bestaat, aldus het voorstel. Tegelijk wordt het makkelijker voor journalisten en wetenschappers om in de Stasi-dossiers onderzoek te doen. De indieners van het wetsontwerp hopen hiermee de ’rechtsvrede’ te bevorderen, en de hetzes waarmee onthullingen over personen vaak gepaard gingen, te temperen. Tegelijk kan de verwerking van het DDR-verleden in versterkte mate worden voortgezet.

De verenigingen van slachtoffers van het DDR-regime hebben verontwaardigd op de voorstellen gereageerd. Het wetsontwerp, zo menen zij, brengt alleen maar rechtsvrede voor de daders, niet voor de slachtoffers. Daders hebben voortaan minder te vrezen, slachtoffers lopen de kans hun vroegere kwelgeesten overal tegen het lijf te lopen.

Samen met politici uit verschillende Oost-Duitse bondslanden hebben de slachtofferverenigingen de tegenaanval ingezet. In oktober heeft de minister-president van Thüringen, Dieter Althaus, een alternatief wetsvoorstel ingediend in de Bondsraad (de Duitse Eerste Kamer). Het voorstel is door de Bondsraad aangenomen en aan de regering doorgezonden.

Het Thüringse voorstel beoogt de voortzetting van de huidige praktijk. Anders dan in het wetsontwerp van de Bondsdag, wil de Bondsraad de toetsing van iemands Stasi-verleden niet beperken tot hoge functionarissen in politiek, ambtenarij en rechtspraak. Ook uit bijvoorbeeld het onderwijs, het bedrijfsleven en de sport moeten vroegere Stasi-spionnen kunnen worden geweerd.

„Er mag geen streep onder de verwerking van het Stasi-verleden worden getrokken”, waarschuwt Althaus. Stasi-slachtoffers zijn bang voor een herhaling van wat in de jaren zestig gebeurde. Toen zorgde een onschuldig ogend wetje ervoor dat in één klap alle nazi-misdaden behalve moord waren verjaard. Ambtenaren van het ministerie van justitie hadden het parlement opzettelijk misleid, zo bleek later uit onderzoek.

Ook Rainer Eppelmann, dissidente dominee in de DDR en na de val van de Muur prominent parlementslid, spreekt van een heimelijke streep onder het DDR-verleden. In een open brief aan de Bondsdag wijst hij erop dat het wetsontwerp voormalige Stasi-medewerkers in staat stelt openbaarmaking van hun verleden te verhinderen. Dat zou neerkomen op een verkapte amnestie.

Onder druk van de kritiek heeft de Bondsdag besloten de behandeling van het wetsontwerp, die voor morgen stond gepland, twee weken uit te stellen. In die tijd zullen de indieners van het ontwerp bekijken of het kan worden aangepast, of dat in plaats daarvan de geldingsduur van de oude wet moet worden verlengd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden