Stapel op de kansel

Trouw trekt door Nederland en test 'tempels' van velerlei soort. Vandaag: de Preek van de Loser in de Amsterdamse Singelkerk.

Het eerste wat opvalt
Voor de deur van de Singelkerk staat een lange rij. Binnen oefent Diederik Stapel de schriftlezing en preek nog even. Hij staat al op de kansel, op z'n gouden gympies. Hij ziet er redelijk ontspannen uit. Dit is het eerste publieke optreden van de Tilburgse ex-hoogleraar in de sociale psychologie. Hij moest zijn doctorstitel inleveren toen bleek dat hij had gefraudeerd met onderzoeksgegevens. Ouderling Jessa van der Vaart legt aan de honderden bezoekers uit 'waarom ze in godsnaam iemand op de kansel wilden zetten die zo heeft gefaald'. Stapel zit ondertussen wat bedrukt in de koorbank, naast de preekstoel. "Iemand wiens naam al twee jaar synoniem is aan bedrog in de wetenschap. Het zou gemakkelijk zijn om zo iemand als zondebok de stad uit te sturen. Maar als wij Diederik Stapel monddood maken, ontnemen we onszelf de kans om naar onszelf te kijken. Want zeg nou zelf, wie heeft nog nooit gelogen? Wie kan zeggen dat hij nog nooit verstrikt is geraakt in zijn eigen leugens?"

De preek
"Ik weet niets van geloof of God of de Bijbel", zegt Stapel. "Ik ben een leek. Een ongelovige leek. Een loser-leek bovendien." Stapel praat gemakkelijk. In de zaal wordt af en toe gegrinnikt. "Een mislukkeling. Iemand die vanwege zijn geblunder uit de prestatiemaatschappij is gekieperd. Voor even? Voor langer? Voor altijd? Wie zal het zeggen?" Hij vervolgt. "Als je een grote fout hebt gemaakt, is het moeilijk om ooit nog belerend te zijn, heb ik gemerkt. De eenvoudige jij-bak ligt panklaar op de loer. Van fouten kun je leren, maar van foutenmakers krijgen we liever geen les. Geen belerende toespraak dus vandaag. Geen stichtelijk woord. Achter elke zin die ik uitspreek staat een vraagteken. Bij wijze van spreken. Want ook daar kun je een gebod van maken: Wees sterk met je vragen, niet met je vuisten, niet met je antwoorden." En dan: "Iedereen is weleens blind. Althans, ik kan me niet voorstellen dat er mensen zijn die alles altijd heel scherp zien en nooit donkerte ervaren. Die nooit twijfelen. We hebben allemaal perioden waarin we het liefst onze ogen sluiten om de wereld te laten voor wat hij is. We zijn allemaal wel eens blind. Toch? We zijn allemaal wel eens blind, maar gelukkig nooit allemaal op exact hetzelfde ogenblik en niemand áltijd. Daarom is het zaak om elkaar stevig vast te houden."

Is er muziek?
Ja, lekker veel. Van de Straatklinkers bijvoorbeeld, het koor van dak- en thuislozen van het Straatpastoraat Amsterdam. Ze zingen Amacing Grace, en The Wild Rover. Maar er is ook een preeklied. Het is het nummer John Wayne Gacy Jr. van singersongwriter Sufjan Stevens. Een lied waar Stapel troost uit haalt. Misschien wel vanwege het laatste couplet: 'And in my best behaviour - I am really just like him - look beneath the floor boards - for the secrets I have hid'.

Reden om niet te gaan
Nou, die is er niet. De Preek van de Loser wordt maar drie keer gehouden en begint pas om vijf uur 's middags. Dus u kunt 's ochtends gerust even naar een 'gewone' kerkdienst.

Reden om wel te gaan
Het is bijzonder om te zien dat iemand zich zo kwetsbaar op durft te stellen. Het is ongemakkelijk, menselijk, spannend en eerlijk tegelijk.

Preek van de Loser
De Preek van de Loser is een initiatief van de Protestantse Kerk in Amsterdam en de Doopsgezinde Gemeente Amsterdam. Dit was de eerste 'loserpreek' in een reeks van drie. De overdenkingen staan alledrie in het teken van tekortkomingen. Zondag 17 november gaat de preek over depressie, die van 24 november over handicaps. Ze zullen net als de preek van Stapel worden gehouden in de Amsterdamse Singelkerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden