Stap vooruit voor superzalm

De genzalm komt weer een stapje dichterbij. Maar de consument bekijkt steeds kritischer wat er op zijn bord ligt.

Het Canadese ministerie van milieu heeft toestemming gegeven aan het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Aqua Bounty Technologies om jaarlijks 100.000 genetisch veranderde zalmeitjes van een onderzoekslaboratorium op het Canadese Prins Edward Island over te brengen naar Panama. Daar worden ze op een afgelegen plek in het regenwoud in visvijvers opgekweekt tot volwassen zalmen. Dat kan, vanwege een ingebracht vreemd gen, in 18 maanden in plaats van de normale 36 maanden. Daar blijft het voorlopig bij. De zalm, eenmaal volgroeid, heeft nog geen toestemming om in supermarkten te worden verkocht.

Toch viert Aqua Bounty deze stap als een overwinning in een al twintig jaar lopend proces om de genzalm op het bord van de consument te krijgen. Ron Stotish, de topman van Aqua Bounty, hoopt dat het besluit van de Canadezen het voor de Amerikaanse voedselautoriteit FDA makkelijker maakt om 'ja' te zeggen tegen commerciële verkoop van eitjes en volgroeide zalmen. Als dat gebeurt is de zalm het eerste genetisch aangepaste dier dat voor menselijke consumptie beschikbaar komt. Deze drempel eenmaal over, staan achter de zalm nog zo'n dertig genetisch veranderde vissoorten te wachten op toestemming. Bedrijven werken ook aan genkippen, -varkens en -koeien.

Vanwege deze grote gevolgen talmt de FDA met haar toestemming. In een land waar genetisch veranderde planten inmiddels bij het leven van alledag behoren - 70 procent van de Amerikaanse levensmiddelen bevat genetisch veranderde ingrediënten - is de genzalm toch niet onomstreden. Er is de gebruikelijke welles-nietes-discussie tussen kritische wetenschappers, milieu-organisaties en de biotechnologieconcerns. In dit geval wordt zelfs tot aan de Amerikaanse Senaat stevig gebakkeleid over de voors en tegens van de genzalm, die vanwege zijn snelle groei ook wel superzalm wordt genoemd. Het is zijn vooral de senatoren uit Alaska die de trom roeren. Alaska kent een bloeiende handel in wilde zalm en ziet die bedreigd door wat voor gesleutel dan ook. Zelfs het kweken van gewone zalm is er verboden.

Aqua Bounty stelt daar tegenover dat hun zalmenvoorraad bestaat uit gesteriliseerde vrouwtjes die geen nakomelingen kunnen voortbrengen. Dus mocht er een ontsnappen en met een wilde zalm aanpappen, heeft dat geen gevolgen. Bovendien stelt het bedrijf dat het opkweken van hun zalm ver weg gebeurt van de oceaan waar de wilde soorten zich bevinden.

Lagere kosten
Aqua Bounty, dat steunt op externe financiers, onder wie een Russische oligarch, maakt er geen geheim van geld te willen verdienen met de superzalm. Omdat het beest zo snel groeit betekent dat lagere kosten voor de kweker en snellere levering aan de markt. Daarmee, zegt Aqua Bounty, kan het ook mooi een bijdrage leveren aan de groeiende behoefte aan dierlijke eiwitten in de wereld.

De FDA - en de opeenvolgende regeringen in Washington op de achtergrond - voelt zich er niet senang onder. Eerst duurt het tien jaar voordat de voedselkeuringsautoriteit de aanvraag voor de superzalm in overweging neemt. Weer ruim twee jaar later, vorig jaar december, is het onderzoek afgerond. Daarop maakt de instantie bekend dat de zalm van Aqua Bounty net zo veilig is als de conventionele Atlantische zalm en stelt verder geen belangrijke gevolgen te verwachten voor het milieu. De FDA heeft vooral ingezoomd op de mogelijkheid dat de superzalm kan ontsnappen en of zijn wilde soortgenoot uiteindelijk het onderspit kan laten delven. Aqua Bounty heeft de FDA gerust kunnen stellen met zijn steriele vrouwtjeszalm en de verhuizing van de kwekerij naar een plek in de binnenlanden van Panama.

In de gebruikelijke zestig dagen erna die voor commentaar beschikbaar is, wordt de FDA echter overspoeld met tienduizenden bezwaren. Gezien het rumoer wordt de commentaarperiode verlengd met nog eens zestig dagen. Als eind april dit jaar het dossier sluit moet er een besluit volgen, maar tot nu toe houdt de FDA zich muisstil. Waar het met planten - denk aan soja en maïs - op een achternamiddag wordt afgekaart, is de toestemming voor genetisch aangepaste dieren op het bord van de consument voor de keuringsautoriteiten - en de regering Obama - een grote worsteling.

De toegenomen weerstand in de Amerikaanse samenleving zal ook niet geholpen hebben. Naast de oppositie van verontruste wetenschappers, milieu- en consumentenorganisaties en in dit geval ook de klassieke visserij, hebben een aantal supermarktketens al laten weten geen genetisch veranderde zalm in de schappen te gaan leggen. De grootste, Trader Joe's, Aldi US en Wholefoods, vormen weliswaar een kleine minderheid in aantal winkels, de uitstraling van hun stellingname is een stuk groter. Met name Wholefoods, een keten die voornamelijk biologische voeding verkoopt, is populair onder de spraakmakende delen van de bevolking aan de Oost- en Westkust. De toenemende wens van de Amerikanen om in ieder geval op het etiket te laten weten of er genetisch veranderde ingrediënten zijn verwerkt, prikkelt de supermarkten te kiezen.

Vorig jaar november werd in Californië het voorstel van etikettering nipt verworpen, maar pas nadat grote concerns als Nestlé tientallen miljoenen hadden gestopt in de nee-campagne. Andere staten pakken dit etiketteringsvoorstel nu op om bij hun kiezers te peilen of zij willen weten wat er in hun eten zit. Die beweging zwelt aan. Wholefoods heeft al toegezegd in 2018 alle voeding die genetisch aangepaste soja en maïs bevat te gaan etiketteren.

Een genetisch gemanipuleerde zalm van Aqua Bounty Technologies (achter) en een gewoon exemplaar. Beide zalmen zijn achttien maanden oud.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden