Stap richting kweek menselijke organen

genetica Een embryo van een varken kan menselijke cellen ontwikkelen, maar toepassing is nog ver weg.

Menselijke stamcellen kunnen zich in een varkensembryo ontwikkelen tot lever, alvleesklier of enig ander orgaan. De veehouderij zou dus hofleverancier kunnen worden voor orgaantransplantatie. Maar pas in een verre toekomst, want het proces blijkt taai.


Een team van Amerikaanse en Spaanse onderzoekers denkt nu wel een forse stap voorwaarts te hebben gezet, getuige een publicatie in vakblad Cell. Dit team is beslist niet het enige dat zoekt naar wegen om in dieren menselijk weefsel en organen te kweken, er zijn er meer. En er komt al een ethische discussie op gang over de vraag of en hoe dieren kunnen worden gebruikt voor dit doel.


Maar intussen is de wetenschap die hier wordt beoefend fascinerend. De stap voorwaarts die de Amerikaanse en Spaanse onderzoekers claimen, ligt in een slim redigeren van het embryo dat voor de kweek moet zorgen. De onderzoekers begonnen met embryo's van muizen waarin cellen van ratten werden gebracht. Niet zomaar cellen, maar stamcellen; dat zijn cellen in infantiele staat, die zich nog tot allerlei lichaamsweefsels en organen kunnen ontwikkelen.


Als je die stamcellen van ratten gewoon inbrengt in een muizenembryo, maken ze weinig kans tegenover de eigen cellen van de muis. Maar in deze experimenten werd een nog jonge techniek gebruikt om bepaalde genen in het muizenembryo uit te schakelen, bijvoorbeeld de genen die zorgen voor de ontwikkeling van de alvleesklier. Omdat het muizenembryo nu zelf geen alvleesklier meer kan ontwikkelen, grijpen de stamcellen van de rat hun kans en gaan die een alvleesklier maken; een rattenalvleesklier wel te verstaan.


De volgende stap van de onderzoekers was ditzelfde te doen met menselijke stamcellen in embryo's van varkens. Aan koeien hebben ze ook gedacht, maar dat bleek omslachtig en kostbaar.


In de loop van vier jaar hebben ze stamcellen van zo'n veertig mensen (waaronder enkele varkenshouders) ingebracht in 1500 varkensembryo's in totaal. Die embryo's werden niet voldragen, maar weggehaald na drie tot vier weken, zoals de ethische richtlijnen voor dit soort onderzoek vereisen. Maar in die embryo's van enkele weken konden de onderzoekers inderdaad al menselijk weefsel ontwaren.


De methode blijkt dus ook met mens en varken te werken. Maar het aantal menselijke cellen dat tot ontwikkeling weet te komen is bijzonder klein, 1 op de 100.000 ongeveer. Dan is, volgens concurrerende onderzoeksteams, het experiment eigenlijk mislukt, want met dit soort verhoudingen ga je in een varken nooit een bruikbaar menselijk orgaan krijgen. Maar, zeggen de onderzoekers zelf, het principe is aangetoond. En daarmee komt er toch zicht op een oplossing voor het wereldwijde tekort aan donorganen.


Het zal nog veel werk vergen om de methode naar een efficiënt niveau te krijgen. Maar de onderzoekers denken een begaanbare weg te hebben gevonden, een alternatief voor het geheel kunstmatig kweken van transplanteerbare organen, wat ook bijzonder lastig blijkt.


Hun onderzoek levert ook een geruststelling op. Want de ethische discussie over deze technologie zou knap ingewikkeld worden als deze mengvorm van mens en varken heel menselijke trekken zou vertonen. Als bijvoorbeeld het varkensembryo een menselijk brein zou ontwikkelen.


De onderzoekers zien echter niets wat daarop lijkt; de menselijke stamcellen vinden hun weg naar verscheidene organen, maar niet naar centraal zenuwstelsel en hersenen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden