Stampen is in China bepalend voor je toekomst

onderwijs | Het systeem voor toelating tot universiteiten in China houdt ongelijkheid in stand, maar hervormen is moeilijk.

Geconcentreerd kijkt de 18-jarige Wang Zhangqi naar de lijsten met namen en foto's die naast de ingang van zijn middelbare school hangen. Ook buurtbewoners blijven even staan om een kijkje te nemen. Hier hangen de resultaten van de gaokao, het twee dagen durende centrale eindexamen dat Wang vorige maand maakte. Zijn hele onderwijscarrière tot nu toe stond in het teken van dit eindexamen, berucht om het 'stampen' van grote hoeveelheden droge kennis die het vereist. Zeker in het laatste jaar, waarin hij alleen op zondagmiddagen toestemming kreeg om de schoolcampus te verlaten. De rest van de tijd werd doorgebracht met het eindeloos oefenen van examenvragen. "Onze campus wordt gemanaged volgens de militaire stijl", vat hij het zonder ironie samen.

Wang, een spontane jongen die in zijn beperkte vrije tijd graag basketbalt, accepteerde zijn lot de gewillig. Als inwoner van de zuidwestelijke provincie Guizhou, een van de armste regio's van China, wist hij dat dit een beslissende periode in zijn leven was. Een goede score kan hem een plekje op een universiteit in een stad als Peking of Shanghai bezorgen, en dus een sprong in sociale status voor zowel hemzelf als zijn familie. Uiteindelijk deed hij het op de gaokao niet zo goed als sommige klasgenoten wiens scores hij nu bewondert op de lijst. Maar hij staat nummer 5769 in de provincie (uit zo'n 250.000), wat hem een plaats aan een redelijk prominente universiteit zou moeten garanderen.

"Ik wil sowieso naar een universiteit buiten Guizhou", zegt Wang, die gisteren net zijn voorkeuren voor universiteit en opleiding indiende. Of hij zijn eerste keus - een ingenieursopleiding in Peking - krijgt, of een van zijn overige opties, hangt af van hoe de negen miljoen eindexamenkandidaten in de rest van China het examen hebben gemaakt. Het invullen van de voorkeurslijst is een zenuwslopende oefening waarbij scholieren hun kansen op een bepaalde universiteit inschatten op basis van de testscores van vorige jaren. Mik je te hoog, dan loop je de kans dat geen van je gekozen instellingen plek voor je hebben. Te laag mikken wordt gezien als een verspilling van je harde werk. Voor Wang was het proces, waarin hij werd bijgestaan door familieleden en leraren, het staartje van zijn scholierenbestaan. "De laatste jaren werd ik geleefd. Nu ben ik er klaar voor om mijn eigen plannen te maken. Ik wil de buitenwereld eens gaan bekijken."

In die buitenwereld hebben Wang en zijn klasgenoten uit Guizhou het relatief moeilijk.

Niet alleen zijn de onderwijsfaciliteiten in de bergachtige provincie minder goed dan in China's rijke oostkust en zijn leraren vaak minder goed opgeleid, ze moeten als 'boertjes van buiten' ook hoger scoren om een topuniversiteit binnen te komen dan de lokale bevolking van China's grootste steden, met verreweg de beste universiteiten. Precieze verhoudingen verschillen per provincie en per opleiding, maar volgens een onderzoek van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen maakt een scholier uit Peking of Shanghai vijf keer meer kans om een van China's driehonderd beste universiteiten binnen te komen dan een scholier uit Sichuan, ten westen van Guizhou.

Onderwijzer Liu Bing stoomt al dertig jaar leerlingen klaar voor de gaokao aan de Nummer Een High School in het Guizhouse Kaili. Hoewel zijn school de beste in het gebied is, weet hij maar al te goed dat zijn scholieren harder moeten werken dan de leerlingen in de rijkere gedeelten van het land om hetzelfde te bereiken. Eerlijk is anders, geeft hij toe. "Sommige provincies hebben een quotum van honderden scholieren voor Tsinghua (een van China's topinstellingen, red.), hier in Guizhou mogen wij maar dertig mensen per jaar sturen. Daar zijn historische redenen voor." Liu zegt veel na te denken over hoe het systeem beter zou kunnen. "Hervormen is moeilijk. In een land met een bevolking zo groot als China is een centraal examen een relatief eerlijke selectiemethode. Wel moet de onderwijskwaliteit en het te testen materiaal zoveel mogelijk gelijk worden getrokken."

Hoe moeilijk het systeem te hervormen is, merkte de Chinese centrale overheid nog in mei. Toen werd een plan dat de toelatingsquota voor universiteiten moest bijstellen ten behoeve van scholieren in achterstandsgebieden geblokkeerd door boze ouders van rijkere provincies als Jiangsu en Hubei. Die gingen de straat op toen bleek dat hun kinderen in de toekomst meer moeite zouden hebben op een topuniversiteit te komen, omdat er in twaalf rijkere provincies en steden 160.000 plekken gereserveerd zouden worden voor kinderen uit tien armere regio's, waaronder Guizhou. De protesten hadden effect. Een week later zei het ministerie van onderwijs dat de hervormingsplannen voor nu van de baan zijn.

Voor de leerlingen van Kaili's Nummer Een kwamen de hervormingen sowieso te laat. "We wisten altijd al dat we extra hard moesten werken omdat we uit een arm gebied komen. Het is een ongeschreven regel", merkt Xie Zhiming (18) op. Toch kijkt hij positief terug op de afgelopen jaren: "Het was hard. Maar dat leven gaf ook voldoening. Je bereikt iets." Met zijn klasgenoten bouwde hij hechte banden op, in de schoolbieb maar ook tijdens stiekeme potjes schaak nadat het licht in de slaapzaal uitging. Ook leraar Liu is trots op zijn leerlingen: "Ze nemen hun vermogen om te knokken mee de wereld in."

Steeds vaker in het buitenland studeren

Voor de meeste Chinese scholieren is de gaokao, het intensieve eindexamen waarin kennis reproduceren centraal staat, een noodzakelijk kwaad om door te kunnen leren. Een groeiende groep rijkere Chinezen kiest er echter voor de gaokao te omzeilen, door hun kinderen op een internationale school te plaatsen of als 'parachutekinderen' naar school te sturen in het buitenland. Een universitaire studie in het buitenland was al langer populair, maar nu wordt het voor een stedelijke elite steeds normaler om al op jongere leeftijd naar landen als de Verenigde Staten of Australië te vertrekken. In 2005 zaten er minder dan 1000 Chinese scholieren op Amerikaanse middelbare scholen; in 2015 waren dat er ruim 34000.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden