Staken? De Belg doet graag mee

Arbeidsonrust Het wantrouwen jegens 'de bazen' is diepgeworteld in België. Driekwart van de werknemers is lid van een vakbond.

Frankrijk heeft de reputatie, maar de Belgen kunnen er ook wat van: staken. Om de haverklap is het raak. De bagage-afhandelaars op vliegveld Zaventem, de cipiers in de Waalse gevangenissen, het beveiligingspersoneel van het Brusselse Paleis van Justitie, de dashboard-leveranciers van Volvo Cars Gent. Zomaar een greep, één week in mei.

Tientallen keren per jaar leggen Belgische werknemers ergens het werk neer, voeren ze een prikactie of blokkeren ze wegen of industrieterreinen, van enkele uren tot dagenlang. Daar heeft ook Nederland soms last van. Zoals de transportsector tijdens de wegblokkades van Waalse vrachtwagenchauffeurs vorige maand. Of de zakenman of toerist, als de internationale treinen uit of naar Nederland niet verder dan de Belgische grens komen vanwege acties van machinisten of spoorwegpersoneel. Dat gebeurt met enige regelmaat: België staat in de topvijf van staakgrage Europese landen.

Als alle 'verloren arbeidstijd' per werkend hoofd wordt omgerekend, dan staakt de gemiddelde Belg jaarlijks 32 minuten, tegenover 4,5 minuten van de Nederlandse loontrekker, berekende het Europees Verbond van Vakverenigingen. Volgens de Vlaamse denktank Metena verspeelt België per jaar 79 werkdagen per duizend werknemers.

De gemiddelde Belg klimt zonder aarzelen op de barricades, want hier geldt de macht van het getal. Liefst drie op de vier Vlaamse en Waalse werknemers zijn aangesloten bij een van de drie landelijke organisaties; de gemiddelde vakbondsgraad in Europa is 25 procent en Nederland zit daar onder. Tegen de trend in Europa in stijgt het ledenaantal in België, doordat ook jongeren lid worden. Bij de vierjaarlijkse 'sociale verkiezingen' die deze maand worden gehouden in zo'n zesduizend bedrijven met meer dan vijftig werknemers, stelt een recordaantal van 132.750 mannen en vrouwen zich kandidaat voor de ondernemingsraad of een zogeheten comité voor preventie en bescherming op het werk. Deelname gaat alleen via de vakbond.

"Het vertrouwen in de vakbeweging is in België heel groot", zegt Gina Heyrman, woordvoerder van de socialistische vakbond ABVV. "Dat is historisch zo gegroeid. De vakbonden zijn diep geworteld in de maatschappij. Zo zijn ze uitbetalingsinstelling voor de werkloosheidsuitkeringen en bieden ze een brede dienstverlening, waaronder de aangifte van de inkomstenbelasting." Het lidmaatschapsgeld wordt grotendeels terugbetaald door de werkgever. Ook hebben de drie bonden - de christelijke ACV, de ABVV en de liberale ACLVB - sterke banden met andere dienstverleners in de sociale zekerheid, zoals de ziekenfondsen en de politieke zusterpartijen. Zij vormen een hechte tegenmacht tegen werkgevers en de staat.

Door de hoge organisatiegraad en een ingebakken gevoel van wantrouwen tegenover 'de baas', is er in België doorgaans weinig publiek protest tegen acties, met name in de privé-sector. Maar de ergernis bij werkwilligen die door koppige stakers de toegang tot het bedrijf wordt bemoeilijkt of zelfs verhinderd, en de maatschappelijke woede over schade en verstoring als het overheidsdiensten als de spoorwegen betreft, nemen toe. "Wat in de jaren tachtig of negentig kon, wordt nu niet meer zomaar aanvaard", zei federaal ministers van Werkgelegenheid Kris Peeters vorige week.

De regering overweegt nu de gegarandeerde minimale dienstverlening bij stakingen, zoals die bestaat bij ziekenhuizen en tehuizen, uit te breiden naar onder meer het gevangeniswezen. Cipiers hebben, net als de brandweer, de civiele bescherming, het openbaar vervoer, onderwijzers en de vuilnisdienst, allemaal onvoorwaardelijk stakingsrecht. Ook de politie heeft die, zij het onder voorwaarden. Het laatste woord is er nog niet over gesproken. De critici zien het als een beperking van het stakingsrecht. Alleen de rechterlijke macht en het leger hebben dat recht niet.

Volgens de bonden heeft de federale regering onder leiding van de Franstalige liberaal premier Charles Michel, waar voor het eerst geen socialisten in meeregeren, de onvrede onder het werkende volk aan haar eigen bezuinigings- en hervormingsbeleid te wijten. Op 24 mei organiseren de drie bonden dan ook samen, opnieuw, een nationale betoging tegen dat beleid, een maand later gevolgd door een landelijke ABVV-staking tegen de geplande afschaffing van de 38-urige werkweek en op 7 oktober, de tweede verjaardag van de regering-Michel, een door alle bonden uitgeroepen nationale staking tegen, gewoon, alles. Dan gaat België weer plat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden