Stage lopen tussen de schapen

SCHAAPHERDERS | Nederland kent sinds een jaar een officiële mbo-opleiding tot schaapherder: twee dagen praktijk, één dag in de collegebanken. Paméla Freriks leert het vak tussen Kempische heideschapen.

Schaapherder worden, dat leek assistent-accountant Paméla Freriks (51) wel wat. Rust, de natuur als werkplek en een hond als collega. Geen stress, computer of een baas die over haar schouder meekijkt.

Dus schreef ze zich een jaar geleden in voor de eerste opleiding tot schaapherder in Nederland. Deze week rondt ze het eerste jaar af.

"Dertig jaar heb ik met plezier op kantoor gewerkt, maar ik had altijd al wat met dieren en de natuur. Toen ik vorig jaar van deze opleiding hoorde, dacht ik: nu of nooit", zegt Freriks, leunend op haar geleende herdersstok.

Terwijl ze met glinsterende ogen over het vak praat, ziet ze vanuit haar ooghoeken hoe een schaap het zandpad oversteekt. "Don, come by!", roept ze naar de 11-jarige bordercollie. De hond schiet als een grenswacht om de kudde heen, het schaap houdt in bij een struik aan de overkant van het pad. "Amerikaanse vogelkers", zegt ze. "Dat vinden ze lekkerder dan gras." Glimlachend: "Een half jaar geleden was ik op zo'n moment in de stress geschoten." Het schaap krijgt een liefdevolle tik op de kont. Met een pluk bladeren in de bek voegt het zich weer bij de rest van de kudde.

Stallen schoonmaken

Freriks staat deze middag op de Groote Heide, in de buurt van Eindhoven, tussen de gele bloemetjes van het Jakobskruiskruid en 250 Kempische heideschapen die erop kauwen. "Ik heb nog geen seconde spijt gehad van mijn keuze. Het leven op de hei is eenvoudig. Spullen en geld zijn niet belangrijk. Maar je moet tegen alleen zijn kunnen. Je bent de hele dag op de hei, ook als het regent of koud is. En je loopt veel. Soms 25 kilometer op een dag." Ze helpt ook op de schapenhouderij. Hoeven kappen, kuddes verplaatsen, stallen schoonmaken, voeren, melk geven aan zwakke lammeren en, in de maanden dat de kudde niet rondtrekt, elke dag een nieuwe weide afzetten waar de schapen kunnen grazen.

Twee dagen in de week loopt Freriks tussen de schapen, één dag zit ze in de collegebanken. Op de hei is ze vaak alleen. "Mijn stagebegeleider vertrouwde me al snel een van zijn kuddes toe. Als er iets misgaat of als ik vragen heb, kan ik hem bellen. Nee, dat heb ik niet vaak hoeven doen." De theorielessen volgt ze samen met haar veertien studiegenoten. "Een gemengde groep. Er zit een aantal mensen bij van mijn leeftijd, die wat anders wilden met hun leven. Maar ook twintigers die net klaar zijn met de middelbare school. Meer vrouwen dan mannen trouwens."

Ze leert veel over schapen en honden, maar volgt ook vakken als landschapsontwikkeling, ecologie, wetgeving en natuurbeheer. En lessen over ondernemerschap, want schaapherders moeten concurreren om opdrachten van terreinbeheerders in de wacht te slepen.

Genoeg werk

Ruim een jaar geleden benaderden de brancheorganisaties voor schaapherders mbo-opleiding Helicon in Velp. "Ze vroegen ons of wij de eerste opleiding tot schaapherder in Nederland wilden opzetten", vertelt coördinator Geert Willink. "Wij vonden het meteen een goed idee, want het vak is veranderd. Het is dringen op de markt voor begrazingsopdrachten. En niet alle schaapherders hebben zich even goed aangepast."

Volgens Willink is er genoeg werk voor nieuwe herders. In Nederland lopen zo'n tweehonderd schaapherders rond die van het werk rondkomen. Omdat een deel stopt of gevoel voor het ondernemerschap mist, zijn elk jaar ongeveer vijftien nieuwe herders nodig. "Wij worden al gebeld door begrazingsbedrijven met de vraag of bij ons nog een goede herder rondloopt. Studenten van ons hebben al betaald werk gevonden als herder. Ze kunnen trouwens ook aan het werk als beheerder bij Staatsbosbeheer of de gemeente. We leiden dus zeker niet op tot werkeloosheid."

"Maar", zegt hij ook, "een schaapherder wordt niet rijk". Toch is de belangstelling voor de opleiding groot. Vorig jaar meldden zich een kleine zeventig geïnteresseerden voor de tweejarige deeltijdopleiding. In september begonnen negentien studenten eraan. Ook voor het nieuwe schooljaar zijn er meer aanmeldingen dan studieplaatsen. "Veel mensen hebben een te romantisch beeld van de schaapherder. We kijken dit jaar nog beter of het herdersbestaan bij mensen past, een groot deel valt dus nog af."

De honden Don en Bregje (8) - Bregje is ook een bordercollie - kijken op als een pick-up stopt aan de rand van de hei. Schaapherder Rob Adriaans, de stagebegeleider van Freriks, stapt uit. "Aha, lunchtijd", zegt hij, als hij ziet dat zijn schapen tussen de paarse heide hun ontbijt herkauwen.

Zevende generatie

Adriaans - spijkerbroek, wollen vest, stoppelbaard - groeide op op de hei. Hij is de zevende generatie schaapherder in de familie. Op verschillende plaatsen in Noord-Brabant lopen zijn kuddes rond, gehoed door herders die voor hem werken. "Ik voel me meer manager dan herder", zegt hij. "Ik maak werkweken van zes dagen, maar probeer zelf ook twee dagen per week op de hei te staan. Op zondag doe ik alleen wat echt nodig is, meestal rij ik dan alleen bij de kuddes langs. Even kijken of ze er nog goed bij staan."

Behalve met managen is hij druk met het verplaatsen van zijn kuddes in vrachtwagens, zet hij rasters neer zodat er niet steeds een herder bij zijn schapen hoeft en verzorgt hij zijn ruim duizend schapen. Ook is hij veel tijd kwijt aan het schrijven van begrazingsplannen. In de winter staan zijn kuddes samen 'op stal'. "Het is een mooi vak", vindt hij nog altijd. "Maar je moet ook de mouwen kunnen opstropen. Als je denkt dat je de hele dag met een strootje in de mond, leunend tegen een boom kunt filosoferen over het leven, heb je het mis."

Adriaans verdient zijn geld met begrazingsprojecten, maar hij ontvangt ook gasten op zijn schapenhouderij. Hier mogen ze de lammetjes voeren, zien hoe hij zijn schapen scheert en hoe zijn bordercollies de schaapskuddes drijven. "Die extra inkomsten zijn nodig, want mest, vlees en wol leveren nauwelijks nog iets op."

Zijn schapen grazen van april tot november op de Groote Heide. Ze vreten gras, jonge bomen en andere ongewenste planten weg uit het 265 hectare grote gebied, om zandverstuivingen en de heidegroei mogelijk te maken. Adriaans krijgt veel opdrachten van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en gemeenten en recent ook van de Vlinderstichting. Dat is bijzonder, want deze stichting werkt pas sinds kort met schapen.

Beter dan een grasmaaier

Adriaans merkt dat er meer vraag is naar goede schaapherders. Niet alleen op de hei, maar ook in de stad, op industrieterreinen, in wegbermen of naast sloten. "Biodiversiteit wordt steeds belangrijker gevonden. Dat is goed nieuws voor herders, want schapen zijn beter voor de bloemetjes en de bijtjes dan een maaier. Schapen zijn kieskeurig, met de maaier maai je alles af en moet je maar zien wat er terugkomt."

Op de hei fluit Freriks naar de honden. Lunchtijd is voorbij, de schapen gaan terug naar de schaapskooi. Ze zal niet snel een eigen kudde aanschaffen, zegt ze, maar ze overweegt wel haar eigen bordercollie te kopen. "De hond is je maatje. Zonder kun je dit werk niet doen. Die moet wel eerst in opleiding."

Haar opleiding duurt nog een jaar. Daarna wil ze op de hei blijven. "Kijk om je heen: de kudde, de honden, midden in de natuur. Meer heb ik niet nodig."

Ex-accountant Paméla Freriks met haar kudde op de heide. 'Ik heb geen seconde spijt gehad van de overstap'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden