Stage in een buitenlands weeshuis? Nee, dat schaadt kinderen

Kinderen spelen in de slaapkamer van een Russisch weeshuis.Beeld Reuters

Fontys stopt met stages bij buitenlandse weeshuizen vanwege de risico‘s op hechtingsproblemen bij kinderen. Andere hogescholen zijn ook huiverig aan het worden.

Stage lopen bij een weeshuis in het buitenland? Voor studenten pedagogiek van de Fontys Hogeschool kan dat niet meer. De directeur van de opleiding tekent vandaag een overeenkomst waarin staat dat er geen studiepunten meer gegeven worden voor dit soort stages. “We handelen in het belang van het kind”, zegt Marlinde Melissen, docent internationalisering bij Fontys pedagogiek.

De opleiding bood tot 2016 weeshuisstages van twee maanden aan in het kader van het keuze­traject ‘pedagoog van de wereld’. Jaarlijks vertrokken tientallen studenten naar het buitenland. “Daar waren we in eerste instantie heel trots op. Het was een superpopulair programma”, zegt Melissen. “Maar studenten kwamen terug met verhalen over schrijnende situaties en getraumatiseerde kinderen die veel moeite hadden met afscheid nemen. Is dit nou wel goed, dachten we toen. We willen niet dat kinderen geschaad worden.”

Fontys stopte twee jaar geleden al met het traject, een zogeheten minor, maar besluit nu om ook individuele stageverzoeken in weeshuizen niet meer in te willigen.

Dubieuze branche

Het besluit valt samen met de lancering van een campagne van Better Care Network Nederland (BCNN), een samenwerkingsverband van acht kinderrechtenorganisaties. Zij pleiten al langer voor het afschaffen van stages bij weeshuizen. Niet alleen vanwege het risico op hechtingsproblemen bij kinderen, maar ook omdat een soms dubieuze ‘branche’ in stand wordt gehouden.

Uit onderzoek blijkt namelijk dat 80 procent van de kinderen in weeshuizen helemaal geen wees is, maar nog één of zelfs beide ouders heeft, zegt Laura Westendorp van BCNN. Meestal gaat het om arme gezinnen op het randje van de wanhoop. “Ouders krijgen dan te horen dat ze hun kinderen beter naar een weeshuis kunnen brengen, zodat ze eten en onderwijs krijgen. Maar wij vinden dat kinderen alleen ergens anders naartoe moeten als het écht niet anders kan.”

Exacte cijfers heeft de organisatie niet, maar ze schat dat er jaarlijks honderden Nederlandse studenten naar het buitenland vertrekken voor een relatief korte stage. Dat is niet wenselijk, vindt Westendorp. Als er continu andere verzorgers komen, hebben kinderen weinig mogelijkheden om zich te hechten.

Volgens BCNN ontstaat er meer bewustwording bij hogescholen over de risico’s van dit soort stages. Fontys is niet de enige die deze praktijken aan banden legt, blijkt uit een rondgang. Zo honoreren de de Hogeschool van Amsterdam en het Zwolse Windesheim weeshuisstages al jaren niet meer. Studenten gaan soms wel naar ontwikkelingslanden als Oeganda of Cambodja, zegt een woordvoerder van Windesheim. Maar daarbij werken ze zo min mogelijk samen met ‘kwetsbare doelgroepen’ en meer met de lokale staf.

De Hogeschool Leiden laat studenten ‘zo min mogelijk’ stage lopen in weeshuizen, maar maakt soms gewogen uitzonderingen, zegt een woordvoerder. “Zoals het Kwalé-project in Kenia waar studenten stage lopen op verschillende scholen, maar af en toe ook in het weeshuis activiteiten ondernemen. Het belang van alle kinderen staat daarbij voorop.”

Andere hogescholen zijn minder strikt. Bij Inholland mogen studenten zelf kiezen waar ze stage lopen, in overleg met de stagecoördinator. Die bepaalt of de gewenste stageplaats verantwoord is voor zowel de student als de lokale instelling. Hogeschool Avans honoreert geen stages ‘in het type weeshuis waar BCNN tegen strijdt’, maar wil voorkomen dat ze alle weeshuizen in het buitenland over een kam scheren, zegt een woordvoerder. “We willen graag in gesprek blijven met goedwillende organisaties die zich verder moeten professionaliseren. Dat lukt in onze optiek beter met maatwerk.”

Isabelle Dielwart (27) liep voor haar studie pedagogiek in 2012 stage bij een weeshuis in Oeganda

“Mijn studiegenoten en ik schrokken van de schrijnende situatie die we in Oeganda aantroffen. De 75 kinderen woonden in een weeshuis waar gebrek was aan alles: schoon drinkwater, eten, privacy, onderwijs en zorg.

We troffen een precaire balans waarin de oudere kinderen liefdevol de zorg voor de allerkleinsten droegen. Zij werden ondersteund door twee of drie vaste verzorgers. Zodra wij het weeshuis binnenstapten, werd ons duidelijk dat wij dit evenwicht niet moesten verstoren. Tekenend was de wijze waarop we ontvangen werden: de kinderen klampten zich aan ons vast. Wat een warm en liefdevol welkom, dacht ik eerst. Maar het werd mij snel duidelijk dat juist dit vastklampen aan een volslagen vreemde een teken is van verstoorde hechting.

Als stagiairs tijdelijk de rol van verzorger op zich nemen, kan dat het precaire evenwicht in weeshuizen verstoren. Dat kan schadelijk zijn voor de hersenontwikkeling, het zelfbeeld en zelfvertrouwen van kinderen. Wellicht laat je ze onbedoeld achter in een nog kwetsbaardere positie. De intenties van studenten in weeshuizen zijn zuiver: ze willen iets goeds doen voor de wereld. Maar ik zet wel vraagtekens bij de consequenties van die goede bedoelingen.

Daarom vind ik het zeer goed dat Fontys besluit om geen weeshuisstages meer te faciliteren. Ik zou alle organisaties die studenten of scholieren naar weeshuizen sturen aanraden om, met de kennis van nu, hun beleid kritisch te herzien.”

Lees ook:

Cambodja runt weeshuizen als onderneming om toeristen te trekken

Veel Cambodjaanse weeshuizen worden als onderneming gerund, met het binnenharken van geld als doel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden