Stadswinkelier tegen de grote jongens

Plannen voor megamalls en retailparken stuiten op verzet van middenstand in steden

Een hypermarkt aan de A32 bij Steenwijk was altijd een papieren optie. Tot enkele maanden geleden. Ontwikkelaar Focus uit Eindhoven kreeg onlangs een bouwvergunning. Nu zijn de rapen gaar in Steenwijkerland.

Ondernemers hadden een andere megamall verwacht dan er komt. Ze beraden zich op juridische stappen. De wethouder zei de vergunning niet te kunnen weigeren. De hypermarché stond in het bestemmingsplan voor Eeserwold.

Niet alleen in Overijssel is deining om grote winkelcentra aan stadsranden. Het Nijmeegse plan om bij de A325 tussen Arnhem en Nijmegen bij Ressen een retailpark te bouwen, leidt tot onrust in beide steden en omringende gemeenten in de Betuwe en de Liemers. Cor Molenaar, streekbewoner en hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit, volgt dat plan met argusogen. Hij is tegen nieuwe megamalls aan de stadsrand: ze zuigen stadscentra leeg.

Hypermarkten met alles onder één dak, zoals in de Verenigde Staten, Frankrijk en straks ook Steenwijk, zijn er in Nederland weinig. De dichtheid aan winkelcentra bleef groot dankzij beschermend rijksbeleid. Na 1979 waren nieuwe weide-supermarkten een kwarteeuw taboe om de stadswinkelier te sparen. Maar nu mag de megamall. Intussen zijn overal non-foodwinkelparken ontstaan aan stadsranden, gericht op de autorijdende consument.

"Grootschalige retail is bouwen voor de leegstand", stelt Molenaar. "In de VS gaat een op de drie megamalls dicht. In Nederland dalen consumentenbestedingen, terwijl de internetverkoop plust. Waar haal je de omzet vandaan?" Hij vreest dat de stadswinkeliers de concurrentie met grote ontwikkelaars niet aankunnen. De politiek is volgens hem aan zet om binnensteden te beschermen.

In Roermond versterkt het daar gevestigde outletcentrum de binnenstad, omdat ze bij elkaar liggen. Maar elders is dat anders. Ede heeft al veertig jaar een weidewinkel, zoals het fenomeen destijds heette. De meningen over de effecten blijven verdeeld, vertelt Ties Meeuwissen namens de Edese centrumwinkeliers. Maar liever zagen de winkeliers zaken als de C&A toch in het centrum.

De weidewinkel in Ede begon gedoogd, werd gelegaliseerd, veranderde in een Maxis en biedt nu plek aan een Albert Heijn XL, C&A, Blokker, Kruidvat en Gall&Gall. Steeds als daar plannen zijn, laten centrumwinkeliers zich horen. Maar ze gaan niet meer tot het gaatje. Meeuwissen: "Tegen zulke grote partijen vecht je je portemonnee leeg." Hij hielp wel collega's in Geldermalsen. In 2004 sneuvelde daar een megamall-plan.

Dat succes in Geldermalsen lijkt toch tijdelijk. Net als in Steenwijk ziet ontwikkelaar Focus er plek voor een megamall. Raadsleden kregen er een projectpresentatie. Meeuwissen stelt dat lokale ondernemers permanent met politiek bezig moeten zijn. "Blijf voortdurend met politici praten. Aardige mensen, maar ze hebben meestal geen verstand van handel."

In Steenwijk vingen de ondernemers bot bij de gemeente, zegt Joost Landman namens hun lokale organisaties. "We vroegen in 2009 food uit het bestemmingsplan te halen. Nu komt er toch een Jumbo." De Steenwijkse winkeliers vinden dat een hypermarkt aanvullend moet zijn op het stadscentrum, geen concurrent. "We horen al van centrumwinkeliers die wordt gevraagd om naar de hypermarkt bij Eeserwold te gaan", stelt hij. "Maar in het centrum is nu al leegstand."

Niet overal walsen politici over binnenstadwinkeliers heen. B. en w. in Almelo haalden deze maand een streep door de megamall 'Almelo Nouveau'. Provinciale Staten van Zuid-Holland deden in december hetzelfde met een outletcentrum bij Zoetermeer. Ede leerde leven met de weidewinkel. Ketens in het Berko-pand willen niet verhuizen naar Ede-centrum, ervoer Meeuwissen. Toch is ook daar wat veranderd: winkeliers en wethouders stemmen al jaren het detailhandelsbeleid af. En Ede-centrum werd grondig opgeknapt.

Molenaar mist afstemming tussen gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen. Zevenaar wil een retailpark aan de A12. Bij stadion Gelredome in Arnhem-Zuid krijgt het winkelparadijs Kronenburg een metamorfose. Beide liggen vlakbij het geplande Ressen. "Veel gemeenten committeerden zich jaren geleden aan grootschalige retail en zien daarin mogelijkheden bouwkavels te verkopen nu er weinig woningen en kantoren worden gebouwd."

Politici kunnen in Engeland zien hoe megamalls tot verpauperde binnensteden leiden, stelt Molenaar. Precies het schrikbeeld in Steenwijk. Daar broeden ondernemers met collega's uit Wolvega en Meppel op een passende tegenreactie. "Dit geeft enorme ophef", vertelt Landman. "Een winkelier vertelde me te stoppen als die hypermarkt er komt."

Jumbo opent grootste supermarkt van Nederland
Naast het stadion van voetbalclub NAC in Breda opent supermarktketen Jumbo vandaag de grootste supermarkt van Nederland. Deze 'Foodmarkt' heeft een oppervlakte van 6000 vierkante meter, ongeveer vier tot vijf keer zo groot als een gemiddelde super.

Behalve veel verse producten en koks die in de winkel koken, is er een café waar klanten alles kunnen uitproberen.

Het concept waarbij eten dat door een kok wordt klaargemaakt ook ter plekke kan worden opgegeten, bestaat nog niet in Nederlandse supers. Daar zit het verschil met Albert Heijn die met zijn grote XL-zaken vooral inzet op de combinatie van food en non-food.

Het is nog wel de vraag waar Jumbo alle klanten vandaan gaat halen. Die zullen uit een groot gebied moeten komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden