Stadje in Texas zweert schaliegas af

Inwoners stemmen in referendum tegen gaswinning vanwege zorgen om volksgezondheid en milieu

Op het eerste gezicht lijkt het een speelfort: een muur van donkere planken, kleine torentjes op de hoeken. Leuk voor de kinderen in de buitenwijk van de Texaanse stad Denton. Alleen de ijzeren container die iets boven de muur uitsteekt, valt uit de toon. "Dat zal de ontwikkelaar van deze wijk ook wel vervelend vinden", zegt Adam Briggle. "Het is een gascompressor."

In Denton werd de afgelopen weken campagne gevoerd over een referendumvoorstel dat ronduit schokkend is voor een conservatieve oliestaat als Texas: een totaalverbod op de winning van schaliegas.

Schaliegas is aardgas dat gewonnen wordt door fracking, het met waterdruk openkraken van de steensoort schalie. Vanuit de gasput in het fort gaat de boor eerst omlaag tot waar de schalielaag zit, en dan kilometers opzij. Maar dat kan in Denton vanaf 2 december zomaar voorbij zijn. Want nog schokkender voor Texas: het verbod won met 59 procent.

Briggle, docent aan de universiteit van Noord-Texas, is bestuurslid van de actiegroep Frack Free Denton. Hij is niet tegen schaliegaswinning op zich. Die heeft de VS veel goeds gebracht. De techniek heeft gezorgd voor een enorme stijging van de gasproductie, en daardoor voor een daling van de prijs. Veel elektriciteitsproducenten zijn overgestapt van kolen op gas, wat flink scheelt in zowel luchtvervuiling als de uitstoot van het broeikasgas CO2. Maar schaliegaswinning is ook controversieel, omdat het bij het kraken van de steenlagen gebruikte water chemicaliën bevat die het grondwater kunnen vervuilen.

De stad telt wel 281 boorputten. Wat 'Frack Free Denton' vooral stoort, is hoe dicht de boorputten bij bewoonde percelen staan. Zoals de gasput in het houten fort: op dertig meter van de bebouwing. "Niemand die hier kwam wonen, was op de hoogte. De put was er al, de projectontwikkelaar zei dat het een oude gasput was." Veel oude gasputten zijn opeens weer actief geworden om schaliegas te winnen.

Het gemeentebestuur probeerde er al voor het referendum iets aan te doen: in een verordening werd voorgeschreven dat de minimale afstand tussen boorputten en huizen 366 meter moest zijn. Briggle: "Maar de gasbedrijven zijn naar de rechter gestapt, en die heeft geoordeeld dat die regel niet geldt voor bestaande gasputten. Toen hebben wij gezegd: het is genoeg geweest, dan maar gewoon alle schaliegaswinning verbieden. Tegenstanders van het verbod zeggen dat er alleen maar betere regels hoeven te komen - dat hebben we dus al geprobeerd."

Overigens zal de rechter er nog een keer aan te pas komen. Zowel de staat Texas als de vereniging van olie- en gasbedrijven hebben het verbod inmiddels aangevochten. Volgens hen is het in strijd met de wetten van Texas en gaan die voor.

Voor Briggle gaat de gezondheid van de bewoners voor. "Er zit hier benzeen in de lucht, een lage concentratie, maar wel chronisch." Daarnaast zijn er zorgen over acute gevaren: "Een paar jaar geleden is er een uitbarsting geweest van een gasput. Ze hadden de bron niet meer onder controle; er kwam van alles bij vrij."

Schaliegas heeft in Denton natuurlijk ook voorstanders, waaronder de energiebedrijven en bewoners die geld krijgen voor het gas onder hun tuin. Vóór het referendum werden overal langs de weg borden in het gras geprikt die opriepen om tegen het verbod te stemmen, en kwam er een golf huis-aan-huis folders. Briggle: "Als de helft van hun campagnegeld was besteed aan anti-vervuilingsmaatregelen, dan waren al die gasbronnen al een heel stuk schoner." Zelf moest Frack Free Denton het vooral hebben van kleine donaties van inwoners.

De overwinning was een verrassing voor Briggle, want hoe de kansen van tevoren lagen, wist hij niet. "De peilingen waren vooral van tegenstanders, om mensen te beïnvloeden. Dat ging van: 'Als u wist dat de Russen en Poetin achter dit voorstel zaten, zou u er dan nog steeds voor zijn?' Een van onze mensen werd voor zo'n enquête gebeld en kwam met de peiler in gesprek. Hij had geen idee wie Poetin was."

undefined

'Fracking' omstreden

De kiezersuitspraak in Denton heeft de tegenstanders van schaliegaswinning elders in de VS moed gegeven. Bij de verkiezingen begin november werd bovendien in nog drie plaatsen in Californië deze winning verboden. Maar in Ohio wezen de kiezers van vier plaatsen een verbod juist af.

Milieuwetgeving is in de VS een mix van regels van de federale overheid, deelstaten en lokale overheden. Het hangt van de wet in de deelstaat af, wie beslist.

Zo oordeelde in Colorado een rechter dat de staat het laatste woord heeft, en dus werd een verbod op fracken opgeheven. In de staat New York oordeelden de rechters juist dat gemeenten het wel voor het zeggen hebben.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden