Stad Irak pakt de draad op na drama IS

Bevrijding Het Iraakse Tikrit werd heroverd op IS. Trouw-correspondent Judit Neurink en fotograaf Eddy van Wessel bezochten als eerste Nederlandse journalisten de bevrijde stad.

"Negentig procent van de mensen is tegen Islamitische Staat," zegt de Iraakse veiligheidschef van Tikrit, generaal Hassan Alawi, over zijn stad. En die tien procent die wel met IS samenwerkt? "Ach, zelfs de profeet had geen honderd procent steun."

De commandant zetelt in een paleisje op het enorme terrein dat de voormalige Iraakse leider Saddam Hussein zichzelf in zijn geboortestad had toegeëigend. IS had hier tijdens het jaar van haar bezetting - van juni 2014 tot mei 2015 - zijn hoofdkwartier. De vernielingen zijn groot, niet alleen omdat de voormalige paleizen zijn gebombardeerd toen de stad een jaar geleden werd ontzet, maar ook doordat Saddams slachtoffers zich daarvoor al hadden laten gelden.

Tikrit was de eerste stad in Irak die op IS werd heroverd. Het is een gewonde stad, waar de inwoners een illusie armer zijn. Velen dachten dat IS het oude regime zou terugbrengen en de gehate sjiitische opvolgers van Saddam zou verjagen. Zij ontvingen de groep in juni 2014 met open armen. Maar toen binnen weken hun politici en bestuurders werden vermoord en de sharia-wetgeving was ingesteld, vluchtten velen alsnog.

Na de bevrijding is de vraag hoeveel mensen er nog sympathie hebben voor IS. Wie bleef, had meestal familiebanden binnen de groep, zegt de generaal. Sommige vrouwen trouwden met strijders en kregen kinderen. Anderen bleven omdat ze te arm waren om te vertrekken.

"Iedereen wist wie bij Daesh [Arabisch voor IS, red.] was aangesloten, want al snel droegen ze geen bivakmutsen meer," zegt hij. Na de bevrijding waren de meeste IS-strijders gevlucht, en wie bleef werd door de bevolking aangegeven. "We hebben er tientallen gearresteerd. Sommigen zijn al berecht. We handelen volgens de wet; we moeten zeker weten dat ze bij Daesh waren aangesloten."

Hoeveel IS-aanhangers precies vastzitten weigert de generaal te zeggen. Hij wijst erop dat zijn dienst terreuraanslagen moet voorkomen, en daarom heeft zij van alle burgers dossiers aangelegd. "Daesh heeft iets beschadigd in de Iraakse samenleving: het vertrouwen." Als alle Tikriti's worden gewogen en geaccepteerd, zou dat vertrouwen moeten herstellen.

undefined

Weer studeren

De universiteit net buiten de stad ligt nog deels in puin, toch heeft al het enorme aantal van 22.000 studenten hun studie hervat. "Dat wij zes maanden na de bevrijding al weer operationeel waren, gaf een signaal af aan burgers om terug te keren," zegt rector Waad Raoof.

Geen van de docenten sloot zich aan bij IS, zegt hij. Van de studenten weet hij dat niet; hij mist er een paar honderd maar heeft iedereen gescreend. Een actief beleid op vredeseducatie en co-existentie moet herhaling voorkomen. "We vragen van onze studenten samen te leven en zo een nieuwe generatie te vormen."

De studenten twijfelen nog over die status. Sommigen voelen zich veilig omdat iedereen een dossier heeft. Anderen vertrouwen hun eigen buren nog niet.

Hun rector denkt echter dat het goedkomt. "Zij die onder IS bleven hebben hun mening veranderd," zegt hij stellig. Ook generaal Alawi denkt dat: "Mensen hebben een les geleerd: dat het programma van IS mensen doodt en niets goeds te bieden heeft".

Voor de generaal ligt de oplossing deels bij de machtige Iraakse stam men, die vooral in Tikrit veel invloed hebben. Daarom heeft de burgemeester van de stad deze maand met verschillende stammen een akkoord ondertekend, waardoor 36.000 mensen naar hun dorpen kunnen terugkeren. Nu staan stammen die slachtoffer waren van IS niet toe dat stammen die met de groep samenwerkten terugkeren. De oplossing: er komt een muur tussen de stamgebieden.

Tegenstellingen zijn er niet alleen onder de inwoners. De stad werd bevrijd door de sjiitische milities. Er zijn berichten over wraakacties, want de sjiieten hadden eerst van Saddam en daarna van IS te duchten. Hulpverleners stellen echter dat er geen bewijzen zijn wie in Tikrit huizen vernielde: IS of de milities, en dat zij weinig voor slachtoffers kunnen doen.

Vraag inwoners naar de milities die alle controleposten rond de stad beheersen en Saddam Husseins vroegere paleisterrein bezetten, en ze zeggen "We hebben geen problemen met sjiieten". Maar hoewel het leven zich hersteld heeft in de stad, zijn de vernielde gebouwen pijnlijke puisten die tot nieuwe wraakgevoelens kunnen leiden. Op wie die woede zich dan zal richten, is ongewis.

undefined

1700 gedode militairen

Tikrit geldt voor sjiieten als een bloedige pagina in hun geschiedenis.

Hier doodde IS in juni 2014 binnen een paar dagen zo'n 1700 Iraakse militairen, allen sjiieten.

Die hadden zich op een naburige legerbasis overgegeven. Een aantal van hen werd bij een van Saddam Husseins paleizen doodgeschoten en in de rivier de Tigris gegooid.

Anderen werden op verschillende plekken begraven. Bij het paleis is nu een herdenkingsplaats gemaakt, met foto's van sommige slachtoffers en sjiitische vlaggen; als een sjiitisch heiligdom middenin het vroegere hol van de vijand.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden