Staatssecretaris Snel staat onder druk: een deal met de fiscus kan tóch

Staatssecretaris Menno Snel van Financiën (D66). Beeld ANP

Met haar uitspraak dat de deal met de fiscus goed was voor Nederland maakte Shell-directeur Van Loon het de Belastingdienst dit weekend lastig: het bestaan van zulke afspraken is altijd ontkend. Ondertussen wordt de dividendbelasting premier Rutte een blok aan het been.

Keer op keer hebben opeenvolgende staatssecretarissen van financiën de afgelopen jaren betoogd dat er geen speciale deals zijn te maken tussen bedrijven en de Belastingdienst. Maar hoe verhoudt zich dat tot de uitspraak van president-directeur Marjan van Loon van Shell Nederland, dat er juist sprake is van een ‘goede deal voor Nederland’?

“Het feit dat ons hoofdkantoor in Nederland zit en we een structuur met A- en B-aandelen hebben, is juist heel goed geweest voor de Nederlandse schatkist”, zo reageerde Van Loon zaterdag op berichtgeving in deze krant.

Er zijn maar weinigen die het belang van Shell voor de Nederlandse economie betwisten. Het concern is een van de grotere, zo niet de grootste multinational van Nederland. Aan de activiteiten van het bedrijf zijn duizenden banen verbonden. Niet alleen de banen op het hoofdkantoor in Den Haag zelf, maar ook veel werkgelegenheid bij toeleveranciers. Zoals Shell zelf stelt: gemiddeld 2.300 Nederlandse bedrijven danken tussen de 4 en 6,5 miljard dollar per jaar aan omzet aan contracten met Shell.

“Shell houdt van Nederland, hopelijk is de liefde wederzijds”, zo hield Van Loon afgelopen december de Tweede Kamer nog voor in een hoorzitting over de dividendbelasting. “U neemt uw besluiten en wij de onze. Afschaffing houdt banen hier”, klonk de nauwelijks verhulde suggestie dat het bedrijf zijn hoofdkantoor op ieder gewenst moment kon verplaatsen naar een land met een gunstiger fiscaal klimaat. Het kabinet had toen al besloten de dividendbelasting af te schaffen, om met name Shell en Unilever tegemoet te komen, bleek later uit de openbaar gemaakte memo’s over de dividendbelasting.

Nederlands hoofdkantoor

Eenzelfde vraag lag voor in 2005, toen Shell onder druk van zijn aandeelhouders besloot zijn twee moedermaatschappijen samen te voegen. De keuze om het nieuwe hoofdkantoor in Nederland te vestigen, zou de voormalige aandeelhouders van de Britse tak van Shell confronteren met de Nederlandse dividendbelasting. Om dat te voorkomen, stemde de Belastingdienst in met een constructie om voor hen de dividendbelasting te omzeilen.

Volgens Shell betekende de toestemming van de Belastingdienst simpelweg een voortzetting van de oude situatie, waarin de Britse aandeelhouders geen dividendbelasting betaalden. Maar het bedrijf gaat daarmee voorbij aan het punt dat er wel degelijk iets is veranderd: na de fusie was er immers sprake van een Nederlands hoofdkantoor.

“Dit is een goede deal geweest voor Nederland, want anders waren we alles kwijt geweest”, stelde Van Loon zaterdag voor de camera van ‘Nieuwsuur’. Had de fiscus niet ingestemd met de ontwijkingsroute, dan zou Shell voor het Verenigd Koninkrijk hebben gekozen als vestigingsland voor het hoofdkantoor.

In dat geval had Nederland helemaal geen dividendbelasting meer kunnen heffen – ook niet over de dividenden aan de voormalige aandeelhouders van de Nederlandse tak van Shell.

Maar de redenatie van Van Loon brengt de Belastingdienst in een lastige positie. Er zouden immers geen speciale belastingdeals te maken zijn voor multinationals met de fiscus, hielden opeenvolgende staatssecretarissen de Tweede Kamer voor. De wet wordt voor alle belastingplichtigen – groot en klein – op dezelfde wijze uitgelegd. Van de slager op de hoek tot aan multinationals als Shell.

Dat Shell zo nadrukkelijk stelt dat er sprake is van een goede ‘deal’ voor Nederland, verhoogt de druk op staatssecretaris Menno Snel om uit te leggen dat de Belastingdienst hier de wet juist heeft toegepast, en niet heeft ingestemd met een ‘deal’ om een hoofdkantoor naar Nederland te halen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Premier Mark Rutte. Beeld ANP

De dividendbelasting is Rutte een blok aan het been

De drie coalitiegenoten van de VVD zullen zich ongetwijfeld dezer dagen afvragen of zij tijdens de formatie niet te snel akkoord zijn gegaan met het voorstel van Rutte voor afschaffing van de dividendbelasting. 

Die dividendbelasting begint een blok aan het been van het derde kabinet van Mark Rutte te worden. De gelederen blijven vooralsnog gesloten, maar de eerste, weliswaar nog zeer anonieme en voorzichtige, kritische geluiden vallen in de Haagse wandelgangen te horen.

Bij de motie van wantrouwen eind april was de coalitie nog eensgezind. Het wil echter maar niet rustiger worden rond de dividendbelasting. De berichtgeving in deze krant zaterdag over de afspraken tussen de Belastingdienst en Shell over het niet belasten van een deel van het uitgekeerde dividend betekent in ieder geval dat het onderwerp bovenaan de politieke agenda blijft staan.

Volgens Shell is er niet veel aan de hand. De afspraken uit 2005 zijn binnen de wet gemaakt en daar valt niets op af te dingen. De grote vraag en daarmee het politieke probleem is echter of de Belastingdienst met de gegeven toestemming binnen de wet is gebleven.

Mark Rutte heeft weinig tot niets met de afspraak te maken, die werd gemaakt tijdens het tweede kabinet-Balkenende. Dat die nu in de openbaarheid komt, is voor hem een groot probleem - nadat eerder memo's uitlekten waarin stond dat de afschaffing van de dividendbelasting mede was ingegeven om Shell gunstig te stemmen. Opnieuw komt de vraag op tafel of Shell niet veel te veel invloed heeft op het beleid.

In hun reacties van zaterdag zijn D66, CDA en ChristenUnie nog terughoudend. Voor de VVD is er weinig aan de hand, maar de andere drie partijen hebben vragen. CDA en ChristenUnie stelden algemene vragen over afspraken tussen de Belastingdienst en bedrijven, omdat ook die fracties wel weten dat elke vraag over het concrete geval wordt afgedaan met de mededeling dat die vertrouwelijk is. 

"Maar het is wel duidelijk. Dit dossier begint pijn te doen", aldus een lid van één van die coalitiefracties.

Lees ook: Shell ontwijkt dividendbelasting

Via een trust op het - als belastingparadijs bekend staande - Kanaaleiland Jersey boekt olieconcern Shell dividend over naar aandeelhouders. Belastingvrij, mèt toestemming van de Belastingdienst.

Een oplossing voor Shell

Toen olieconcern Shell in 2004 wilde fuseren, zat de Nederlandse dividendbelasting het concern flink in de weg. Het bedrijf kreeg toestemming van de Belastingdienst voor een constructie om de heffing deels via een trust op Jersey te ontwijken. Maar mocht de fiscus die afspraak wel maken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden