Staatscommissie: Het bindendreferendum versterkt de democratie

Johan Remkes, voorzitter van de staatscommissie parlementair stelsel, tijdens de persconferentie in Nieuwspoort. Beeld ANP

De staatscommissie parlementair stelsel zal eind dit jaar zeer waarschijnlijk de Kamer adviseren een bindend correctief referendum in het leven te roepen. 

De commissie, onder leiding van VVD-veteraan en commissaris van de koning in Noord-Holland Johan Remkes, heeft meer vergaande ideeën waar op gebroed wordt. Zo is er een pleidooi voor een constitutioneel hof dat wetgeving moet toetsen aan de Grondwet en overweegt de commissie de instelling van een gekozen formateur.

De staatscommissie, door het kabinet ingesteld op verzoek van de beide kamers, presenteerde gisteren in Den Haag een tussenrapportage van hun werk, die eind dit jaar moet uitmonden in een advies. Uit hun analyse concludeert de commissie dat de zowel de democratie als de rechtsstaat versterking behoeven.

Het referendum dat de commissie in studie heeft, zou een bindende uitspraak van de kiezer moeten bevatten over een wetsvoorstel. Het referendum moet de kiezer het gevoel geven dat hij wel degelijk invloed heeft, net als een gekozen formateur. Formaties, aldus Remkes gisteren, zijn voor de kiezer een black box. Door de formateur te kiezen heeft de kiezer meer rechtstreekse invloed op de uitkomst van een formatie. Bovendien stimuleert zo’n verkiezing blokvorming tussen partijen voor de verkiezingen en weet de kiezer dus beter wat hij krijgt voor zijn keuze.

Remkes ziet geen tegenstelling tussen het invoeren van een bindend referendum en versterking van de positie van het parlement, zoals veel deskundigen lieten weten. “Je moet het alleen doen bij zwaarwegende onderwerpen en dan nog niet al te vaak. Zie het als het uiterste middel”, aldus de voorzitter van de staatscommissie.

Remkes liet zien dat de staatscommissie geleerd heeft van de ervaringen van het raadgevend referendum. Binnenkort behandelt de Eerste Kamer het opheffen van het raadgevend referendum (Remkes: "Als u het mij persoonlijk vraagt, ik had dat als kabinet nooit zo gedaan") dat mede mislukte doordat aan de geldigheid van de uitslag een minimumopkomst van de kiezer was gekoppeld. 

Remkes: “Dat lokt strategisch gedrag uit. Als het goed uitkomt dat het referendum een voorstel niet goedkeurt kun je de uitslag beïnvloeden door niet naar de stembus te gaan. Het is beter een minimum aan de uitslag te verbinden: het voorstel is pas goedgekeurd als een bepaald percentage van de kiezers voor heeft gestemd.”

Eerste Kamer blijft van belang

De invoering van een constitutioneel hof hoeft volgens hem de positie van de Eerste Kamer niet uit te hollen. Het bestaan van de senaat, die wetgeving nog eens bekijkt op onder meer de rechtmatigheid, wordt vaak aangedragen als instrument waarom Nederland geen hoogste rechter nodig heeft die wetten aan de Grondwet toetst. De commissie heeft, aldus Remkes, gediscussieerd over het opheffen van de Eerste Kamer, maar hij denkt dat er een belangrijke taak blijft. “In het kader van macht en tegenmacht, van checks and balances, blijft een Eerste Kamer in ons stelsel van belang”, aldus Remkes.

De staatscommissie denkt de positie van de Eerste Kamer zelfs te kunnen versterken door de senaat het recht te geven een wetsvoorstel wegens ondeugdelijkheid terug te sturen naar de Tweede Kamer. Remkes: “De Eerste Kamer kan nu alleen aannemen of verwerpen. Dat is te bot. Het recht op terugzenden of het vormen van een commissie van leden van Eerste en Tweede Kamer om een wet verder af te handelen biedt meer mogelijkheden.”

Lees ook:

Van het referendum is Den Haag nog niet af

Het referendum over de Wet op de orgaandonatie gaat niet door, melden de initiatiefnemers van GeenStijl. Hoogst ongelukkig aan de ene kant, gelukkig maar aan de andere kant

Maak het referendum bindend, ten behoeve van het volk en de politiek

Het initiatief om de wet van het raadgevend referendum te schrappen suggereert dat het kabinet geen interesse heeft in de mening van het Nederlandse volk, schrijft Matthijs Tieleman, promovendus geschiedenis aan de universiteit van Californië.

De uitslag van een referendum weerspiegelt niet altijd de wil van het volk

Hans Nentjes - Nederlander, staatsrechtelijk geïnteresseerd en al dertig jaar woonachtig in Zwitserland - ziet dat politieke partijen in toenemende mate naar referenda grijpen als ze hun zin niet krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden