Staat wijzigt bestuur Stichting Chardzjijev

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - Oud-minister van Justitie J. de Ruyter en de voormalige directeur van het Rijksmuseum H. van Os hebben op instigatie van de Nederlandse overheid zitting genomen in het bestuur van de Stichting Cultureel Centrum Khardjiev-Tschaga, die een grote collectie Russische avant-gardekunst beheert.

Het gaat om de nalatenschap van de Russische verzamelaar Nikolaj Chardzjijev, die in 1996 in Amsterdam overleed. Het ministerie van OC & W maakte zich zorgen over het beheer van de uiterst kostbare kunstcollectie, bestaande uit ruim 1 300 kunstwerken van onder meer Malevitsj, Tatlin en El Lissitzky, en een literair archief. “Ingrijpen was moeilijk omdat het om een privécollectie gaat”, aldus een woordvoerster. “Maar het bleek mogelijk met een wetsartikel, dat stelt dat elke 'belanghebbende' in een stichting naar het OM kan stappen en om een ander bestuur mag vragen. Vanwege het belang van de collectie mag de overheid zich belanghebbende noemen.”

Nikolaj Chardzjijev emigreerde in 1993 naar Nederland, de Duitse galerie Gmurzynska hielp hem de collectie over de grens te krijgen. Chardzjijev wilde niet dat deze na zijn dood aan de Russische staat zou vervallen. In zijn testament bepaalde hij dat een stichting de collectie bijeen zou moeten houden. Executeur testamentair werd de notaris C. Privé, die afgelopen najaar in de pers onder vuur kwam te liggen: hij benoemde zichzelf tot enige bestuurslid en verkocht stukken uit de collectie aan dezelfde galerie Gmurzynska, in totaal voor ruim 20 miljoen gulden. Dat laatste heeft Privé nooit ontkend: verkoop was nodig om 'financiële hindernissen' in de nalatenschap af te wikkelen. Wel beloofde hij een ander stichtingsbestuur aan te stellen.

In december werd Privé wegens ziekte vervangen door zijn advocaat mr. J Fruytier. Volgens Fruytier, die uiterst verbaasd is over de ingreep van het OM, is er de afgelopen maanden in “redelijke harmonie” overleg gepleegd met alle partijen. Hij reisde zelfs met ambtenaren van OC & W naar Moskou om met de Russen te onderhandelen, die de collectie terug willen. Fruytier vermoedt dat OC & W onder druk staat van Moskou. Er is geen officiële claim, maar de collectie speelt wel een rol in onderhandelingen over teruggave van de Koenigs-collectie aan Nederland.

Volgens J. de Ruyter is de verblijfplaats van de collectie - op een aantal tekeningen van Malevitsj na - onbekend. Grote onzin, zegt Fruytier. “Er zijn geen geheimen. Een deel bevindt zich bij het kunstopslagbedrijf Art Handling op Schiphol, een deel is in het stedelijk. En er is een complete inventarisatielijst, die de Nederlandse overheid ook heeft.”

Pikant is dat OC & W besloot in te grijpen door gegevens die galerie Gmurzynska beschikbaar stelde. Fruytier: “In Moskou loopt een onderzoek tegen die galerie, zij hebben de zwarte Piet verschoven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden