Staat: Niet laks in risico van asbest

Een oud-werknemer wijt zijn longkanker aan een verwijtbaar gebrek aan regels en toezicht. Morgen doet de rechtbank uitspraak in zijn zaak tegen de staat.

Nederland was niet nalatig, maar eerder vooruitstrevend in het nemen van maatregelen tegen de hoge risico's van asbest. De staat kan daarom niet aansprakelijk zijn voor de ziekte van een werknemer die jarenlang zonder enige bescherming met asbest werkte, vinden de landsadvocaten.

Morgen doet de rechtbank in Den Haag uitspraak in de rechtszaak van de doodzieke fabrieksarbeider Klaas Jasperse uit Vlissingen tegen de Nederlandse overheid. De 59-jarige Jasperse vindt dat de staat aansprakelijk is voor de longvlieskanker (mesothelioom), die in 2009 bij hem werd vastgesteld. Hij is naar eigen zeggen ziek geworden door zijn werk in de voormalige aluminiumsmelterij Pechiney (later Zalco, inmiddels failliet).

In de fabriek werkte hij jarenlang onbeschermd met asbest. Hij heeft in al die jaren van zijn werkgever nooit enige waarschuwing gehoord over de risico's. "In de 34 jaar dat ik daar werkte heb ik ook nooit iemand van de Arbeidsinspectie gezien."

Jasperse wil dat de staat zijn schade vergoedt. Hij eist geen groot bedrag, het gaat hem vooral om de principiële kant van de zaak.

Jasperse heeft een slechte prognose. Patiënten met mesothelioom sterven vaak kort na de diagnose. Zijn toestand is op dit moment redelijk stabiel en dat is volgens zijn arts vrij uniek.

Het is voor het eerst dat een zieke werknemer de staat aansprakelijk stelt. Jasperse verwijt de overheid dat er in Nederland decennialang onvoldoende wetgeving, toezicht en handhaving is geweest op het gebruik en de verwerking van asbest. Die maatregelen bleven achterwege, terwijl de overheid allang op de hoogte was van de grote gezondheidsrisico's van asbest.

De advocaat van Jasperse, Bob Ruers, promoveerde in 2012 op de rol van de overheid in het asbestdossier. Ruers, die meer dan duizend slachtoffers bijstond in asbestzaken, stelt in zijn proefschrift dat de staat nalatig was in het nemen van maatregelen en dat er daardoor in de komende jaren duizenden mensen onnodig zullen overlijden aan asbestziekten.

De staat wijst elke verantwoordelijkheid af. Volgens landsadvocaten Karlijn Teuben en Kasper Jansen heeft Nederland sinds de invoering in 1993 van het asbestverbod in Europees verband juist vooropgelopen bij de bestrijding van het asbestrisico.

De overheid heeft zich volgens de advocaten sinds de jaren zeventig 'gestaag en intensief ingespannen om door regulering en handhaving de blootstelling van werknemers aan asbeststof zo laag mogelijk te houden'.

Maar die maatregelen moeten, aldus de landsadvocaten, wel worden gezien 'binnen de grenzen van het politiek, sociaal-economisch en technisch haalbare'. Volgens Ruers heeft de overheid juist het economische belang altijd zwaarder laten wegen dan het volksgezondheidsbelang.

De vraag of de staat laks is geweest met het nemen van maatregelen, komt waarschijnlijk in de uitspraak van de rechtbank niet eens aan de orde, omdat de landsadvocaten een beroep doen op verjaring. De rechtbank moet over die verjaring eerst een beslissing nemen.

Volgens de staat kan Jasperse geen beroep doen op de verlengde verjaringstermijn van dertig jaar, die door de Hoge Raad in asbestzaken is verleend. De verlenging werd billijk gevonden omdat mesothelioom zich pas na twintig, dertig of zelfs veertig jaar en langer openbaart. De wettelijke verjaringstermijn van twintig jaar is in asbestzaken vrijwel altijd tekort.

Maar de staat vindt dat Jasperse toch gebonden is aan die korte termijn, omdat het in zijn verwijt aan de overheid niet gaat om de blootstelling aan asbest, maar om het uitblijven van wetgeving en toezicht door de overheid. De rechtbank was het daarmee eens, bleek vorige maand tijdens de mondelinge behandeling van de zaak.

Jasperse werkte van 1977 tot 1994 met asbest. Hij stelde de staat in februari 2013 aansprakelijk. Volgens de landsadvocaten betekent dit dat de verwijten uit de periode vóór februari 1993 verjaard zijn. "Dat is natuurlijk een tegenvaller", aldus Ruers. "Maar ook al gaat de rechtbank hier in het vonnis in mee, dan nog is mijn cliënt ook na februari 1993 tot zeker in 2000 zonder deugdelijke beschermingsmaatregelen blootgesteld aan asbest en moet de vordering worden toegewezen. Ook na 1993 was er volop asbest aanwezig in fabriekshallen en werden werknemers eraan blootgesteld. De Staat is ook na 1993 verwijtbaar tekortgeschoten omdat er geen of onvoldoende toezicht en handhaving was."

Beroep op Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens

In de rechtszaak van asbestslachtoffer Klaas Jasperse tegen de staat wordt een beroep gedaan op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarin het recht op leven wordt beschermd. Bob Ruers, de advocaat van Jasperse, verwijst onder meer naar de zaak van Massallah Öneryildiz tegen de Turkse overheid. Öneryildiz woonde in een krottenwijk bij de vuilnisbelt van Istanbul, waar zich in 1993 een grote methaangas-explosie voordeed. De man verloor negen gezinsleden en zijn huis.

Twee jaar voor de ontploffing had een commissie van experts Istanbul al op de onveilige situatie bij de vuilnisbelt gewezen. Maar de overheid greep niet in. Het hof in Straatsburg oordeelde dat de overheid preventief moet optreden bij een concrete aanwijzing van een situatie, die het in het Verdrag verankerde recht op leven kan bedreigen.

Maar in de Turkse zaak ging het om acuut levensgevaar, volgens juristen ligt dit bij asbestzaken ingewikkelder.

Overheidsaansprakelijkheid wegens het uitblijven van wettelijke maatregelen, onvoldoende toezicht en handhaving is uitzonderlijk. De rechter geeft aan de wetgever doorgaans veel ruimte bij het bepalen van het beleid.

Volgens Ruers, die voor de SP in de Eerste Kamer zit, heeft de Staat, ook na waarschuwingen door de Arbeidsinspectie, 'onverantwoord lang gewacht met het nemen van maatregelen'. "Je kunt stellen dat iedere nieuwe asbestdode onnodig is komen te overlijden. Als er eerder was ingegrepen, waren deze mensen beschermd geweest en niet blootgesteld aan het inademen van asbestvezels. Door die laksheid heeft het uiteindelijk tot 1993 geduurd voordat er in Nederland een verbod kwam op het gebruik van asbest."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden