'Staar je niet blind op Fifa, 33 federaties zijn nog erger'

interview | Belgische onderzoeker Arnout Geeraert denkt dat alleen de Europese Unie beter bestuur kan afdwingen

Op de dag dat de Fifa, krakend onder nieuwe arrestaties, bestuurlijke hervormingen voorstelt, wil Arnout Geeraert de aandacht verleggen naar de andere 34 internationale olympische sportfederaties. Op één uitzondering na worden die slechter bestuurd dan de corrupte Fifa.

De Belgische wetenschapper raakt zelfs 'gepassioneerd' als hij Nederland aanspreekt als partij die veranderingen op dit wetteloze gebied in gang kan zetten. Door als EU-voorzitter de moeilijk uitroeibare problemen op de agenda te zetten. "De EU is daar als enige toe in staat."

Geeraert bracht dit jaar in een onthutsend rapport (Sports Governance Observer 2015) het bestuurlijk (dis)functioneren van internationale sportfederaties in kaart (74 procent scoort een onvoldoende). Eerder deed hij onderzoek naar de rol die de Europese Unie binnen de georganiseerde sport kan spelen.

"Stop met blindstaren op de Fifa, corruptie beperkt zich niet tot voetbal. Focus je eens op die 33 federaties die het nog slechter doen, maar waarover ik zo weinig lees." De wetenschapper aan het Leuven Internationale en Europese Studies Instituut aan de KU Leuven noemt twee voorbeelden uit zijn rapport.

De Mexicaan Acosta kende zichzelf tijdens 24 jaar voorzitterschap van de volleybalfederatie 33 miljoen dollar aan commissie toe. De Hongaar Aján, vijftien jaar voorzitter van de gewichtheffers, kan het verdwijnen van 5 miljoen euro IOC-subsidie niet verklaren. Voeg daaraan de recente corruptieschandalen binnen de atletiekfederatie toe, en hier ligt een structureel probleem.

Volgens Geeraert loopt sport ver achter bij andere sectoren. Ofschoon zij de afgelopen decennia werd meegenomen in een commerciële stroomversnelling, werd vasthouden aan oude, amateuristische structuren uit de begintijd. Die blijken door ontbreken van transparantie, interne controlesystemen en eindeloze ambtstermijnen een broeinest van onethisch bestuur.

"De organisatorische structuren zijn niet meegegroeid met de complexiteit van de sportwereld. We zitten in een vicieuze cirkel: slecht bestuur leidt tot slecht bestuur. Hoe kan je verwachten dat het beter wordt, als eigen beleid niet kritisch wordt bezien; zonder transparantie; met maar zes federaties met kwaliteitsvolle jaarverslagen; twaalf die financiële jaarverslagen publiceren; vijf met een ethische commissie?

"Daarbij wordt angstvallig vastgehouden aan het nimmer gedefinieerde begrip autonomie. Over externe bemoeienis zei Pierre de Coubertin, grondlegger van de moderne Olympische Spelen, ooit: 'De staat is een gevaarlijk beest dat van onze zaken moet wegblijven'. Die waarde van vrijheid van vereniging zit er nog altijd ingebakken.

"Toch zie je een contradictie. Ze willen autonoom zijn, maar neem het voorbeeld van de Fifa. Wie zien we daar in het uitvoerend comité: de Russische minister van sport. De federaties mankeren juist de autonomie die ze willen."

Hoe is de sportwereld zo autonoom gebleven? Allereerst noemt Geeraert Zwitserland, hoofdzetel van 70 procent van de federaties, die er nauwelijks belasting betalen, een grote mate van autonomie hebben en waar tot 2000 steekpenningen niet illegaal waren. "Met een papiertje ter grootte van een half A4'tje hebben wij daar morgen een sportfederatie opgericht.

"De lobby van sportfederaties is sterk, volgens onze voormalige premier Jean-Luc Dehaene vergelijkbaar met die van de auto-industrie. Sport is populair bij politici. Dehaene zei mij eens dat hij veel collega's in de Europese Raad voetbalfan zag worden om politieke redenen. Spelen de Rode Duivels, dan laten wij een regeringsvliegtuig overkomen.

"Sport wordt in Europa als ontspanning gezien. In de VS is het altijd beschouwd als een business, waar businessregels gevolgd moeten worden. Europa rust op amateurisme. Daarbij komen represailles. Neem je als Nederland een sterk standpunt in tegen het IOC of de Fifa, hoeveel kans maak je dan nog op een groot evenement? Geen enkele federatie heeft daarvoor heldere en objectieve procedures.

"In Griekenland, Spanje en Polen werd strengere sportwetgeving overwogen. In Polen ging dat om het aanpakken van corruptie binnen de nationale voetbalbond. Fifa dreigde met schorsing, in geval van Polen zelfs met het ontnemen van de organisatie van het EK 2012. Dat vertelt ons dat sportfederaties nationale overheden, die graag prestige ontlenen aan sport, kunnen laten doen wat ze willen. Terwijl zij zelf vaak de macht mankeren om iets te doen.

"De oplossing van de problemen ligt bij een verbeterde structuur. Een van de criteria betreft de werving. Daarbij moet je kijken of potentiële kandidaten voldoende capaciteiten hebben en of ze veroordeeld zijn geweest voor corruptie. Slechts vier van de 35 federaties doen onderzoek naar professionele kwaliteit en integriteit. Dat is een van de grote problemen bij de Fifa. Het is zelfs erger. De meerderheid kondigt haar kandidaten pas een maand voor de verkiezingen aan. En er is maar één federatie die kandidaten verplicht hun programma voor te stellen.

"Wie kan er iets aan de problemen doen? Nationale overheden? Niets. Zwitserland zou iets kunnen doen, maar wil niet. Bij verscherpte wetgeving staan landen in het Midden-Oosten voor vertrekkende federaties klaar. Werkgelegenheid en prestige hè.

"Sponsors hebben invloed, wordt vaak gezegd. Maar een statement tegen de Fifa, zoals 2011 en 2014 gebeurde, verandert niets. Ze hebben belangrijke invloed, geen harde macht. Voor elke Carlsberg die wegvalt, staat een Heineken te trappelen. Ze willen weliswaar niet worden geassocieerd met corruptie, maar loopt een WK voetbal eenmaal dan is het belangrijker om je naam langs het veld te hebben.

"Het IOC heeft macht, maar het is wat we noemen macht van de beurs. Stopt het IOC met geld geven aan olympische federaties, dan zou zeker de helft failliet zijn. Het IOC doet het niet; de federaties zijn erin vertegenwoordigd.

"Journalisten hebben een belangrijke rol gespeeld in het blootleggen van schandalen bij de Fifa en IAAF, maar het zijn er maar een paar. De gewone sportjournalist wil toegang tot evenementen houden. De FBI handelt repressief. Belangrijk en afschrikwekkend, niet de oplossing. Voor aanpakken van structuren is geen bevoegdheid.

"Wie de meeste capaciteit heeft, en op de juiste ethische manier handelt in principe, dat is de Europese Unie. Kunnen alle bovenstaande actoren afzonderlijk iets veranderen? Mmmm. Krachten bundelen? Ja zeker, maar dan is er binnen de EU de meeste kans.

"Veel regels van internationale sportfederaties vallen onder Europees recht. Schoolvoorbeeld is het internationale transfersysteem in het voetbal. Dat moet zich in principe conformeren aan vrij verkeer van personen en mededingingsrecht. Veel regels schenden in potentie dat EU-recht. Maar het is zeer moeilijk op voorhand te zeggen: dat schendt het EU-recht wel, dat niet. Die onzekerheid heeft de sportsector niet graag.

"Er is in voetbal een groot debat gaande over Financial Fair Play. Dat schendt de mededinging, maar dat mag als je proportioneel bent en een goed doel nastreeft. De vraag is of hier de juiste afweging is gemaakt door de Europese Commissie. Wat de sportwereld hier absoluut niet wil, is dat dit voor het Europese Hof van Justitie komt. Te allen tijde vermijden dat dit een tweede Bosman (hervorming transfersysteem, red.) wordt. De federaties hebben een soort angst voor de EU, die maakt dat ze bereid zijn er naar te luisteren. Cru gezegd: het is belangrijk om goede vriendjes te zijn met de EU.

"De EU is heel voorzichtig een sportbeleid aan het uitbouwen. Daarin zou zij een soort coalition of the willing kunnen vormen. Federaties kunnen zich vrijwillig aanmelden, de EU zal monitoren en rapporteren. Als dat goed gebeurt, kan dat tot sterke verbetering leiden.

"In voorbije jaren hebben we gezien dat het EU-voorzitterschap in de context van sport een grote impact heeft bij dingen op de agenda plaatsen. Ik zou willen zeggen tegen Nederland: geef het goede voorbeeld. Nederland heeft een traditie van goed bestuur. Maak die rol waar, zet het op de agenda, druk dat door, doe iets! Ik zou bijna zeggen: we rekenen op u, Nederland!

"Sorry, ik was even passioneel, maar dit is zó belangrijk. Transnationale criminele activiteiten, matchfixing, doping, witwassen van geld via sport, oneigenlijke politieke beïnvloeding van sport. Het gaat ons allemaal aan. Zeker in Europa, want dat blijft voor veel sporten het epicentrum."

'Pak aan dat juridisch niemandsland'

"Enkele internationale sportbonden opereren in een juridisch niemandsland, waarbij van toezicht weinig sprake lijkt te zijn", constateerden Hanke Bruins Slot (CDA) en Tjeerd van Dekken (PvdA) vorige week in hun motie in de Tweede Kamer. Nu de regering tijdens het EU-voorzitterschap de integriteit in de sport op de agenda wil zetten, vragen zij dat niet te beperken tot het toewijzen van evenementen. Zij vragen "ook expliciet aandacht te schenken aan verbetering van alle dimensies van good governance bij internationale sportbonden, te weten transparantie, interne democratie, checks-en-balances en solidariteit". Kortom, de vier 'dimensies' uit Geeraerts rapport.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden