Staande gehouden om een verdacht uiterlijk

Rapper Typhoon werd staande gehouden vanwege zijn huidskleur. Etnische profilering, erkent minister Van der Steur. Wat vinden de agent, de onderzoeker en jongeren op straat?

WILFRED VAN DE POLL EN HARRIËT SALM en REDACTIE BINNENLAND

Staandehoudingen op basis van huidskleur, gebeurt dat vaak? En is het eigenlijk erg? Een onderzoeker en een agent geven antwoord.

Het was een incident, zegt de politie zelf. Klopt dat, of is dit staande praktijk?

Nawal Mustafa (30), projectmedewerkster bij Amnesty International op het gebied van etnisch profileren: "Dat weten we niet, want dat wordt niet geregistreerd. De politie houdt in ieder geval geregeld zogenoemde pro-actieve controles, zonder directe aanleiding. Uit onderzoek, bijvoorbeeld van Paul Mutsaers uit Tilburg en Sinan Cankaya uit Amsterdam, blijkt dat de politie wel degelijk naar bepaalde doelgroepen kijkt en dat daarbij gediscrimineerd wordt. Als er geen boete wordt uitgedeeld of aanhouding plaatsvindt, wordt dat alleen niet genoteerd. Dus op hoe grote schaal het gebeurt, is onbekend."

Marco den Dunnen (42), agent in het Rotterdamse stadsdeel Delfshaven, waar hij een koffiehuis voor kansarme jongeren opzette: "Ik zie dit toch als een incident. Het is echt niet zo dat we iedere Marokkaan aan de kant zetten, dat herken ik absoluut niet. Zo ervaren ze het wel. Ik krijg vaak 'racist' naar mijn hoofd geslingerd, ook als ik alleen een praatje kom maken. Er is dan weleens één die gaat provoceren. Hoe ze me soms aanspreken, ronduit onbeschoft.

Ze denken dat we alleen naar huidskleur kijken, dat is niet zo. Het is een optelsom, we letten op meerdere dingen. En we houden ze niet zomaar in de gaten. Laatst was er een golf woninginbraken die herleidbaar was tot jongens met een Marokkaanse afkomst. Buurtbewoners klagen over overlast. En ja, we zien in onze wijk dat Marokkaanse jongens graag samen buitenshuis zijn, bij Hollandse jongens is dat minder."

Best logisch dus dat de politie mensen profileert?

Mustafa: "Nee. Het is namelijk niet effectief, terwijl het wel negatieve gevolgen heeft voor grote groepen migranten. Neem een Marokkaanse jongen uit een welgestelde familie die in de dure auto van zijn vader rijdt. Als hij telkens gecontroleerd wordt, is dat stigmatiserend.

Het is heel belangrijk in een rechtsstaat dat de politie als neutraal en eerlijk bekendstaat. Dat de politie naar feiten kijkt en niet naar percepties over migrantengroepen. Stel: tien procent van het profiel dat is opgezet doet inderdaad iets wat niet mag. De overgrote meerderheid - 90 procent - krijgt dus zo een negatieve ervaring. Zij zijn onschuldig maar voelen zich wel buitengesloten en gediscrimineerd."

Den Dunnen: "Maar veel van wat we doen, is preventief bedoeld. Dat is de kern van ons werk. Wij kennen de jongens met een strafblad in onze wijk door en door. Als wij daar dan jonge jongens omheen zien hangen die wij niet kennen, stappen we eropaf. We willen ze leren kennen. We doen dat voor hén, voor hun toekomst. Ze hebben nog geen strafblad, maar wie weet gaan ze klusjes doen voor de harde jongens. Dat willen we voorkomen. We gaan ook met hun ouders in gesprek."

Hoe kan de politie het beter doen?

Mustafa: "Wij pleiten voor het invoeren van zogeheten Stopformulieren. Een digitaal formulier waarin de agenten bijhouden wie ze staande houden, naam en adres, en ook de etniciteit. Zo wordt voor iedereen inzichtelijk wat er gebeurt. In Engeland, Spanje en New York wordt dit al zo geregistreerd. Dat blijkt goed te werken. Het aantal aanhoudingen loopt terug, want de politie gaat voor er iemand wordt aangehouden heel goed kijken naar de feiten en de omstandigheden. Die aanhoudingen zijn dan ook vaker effectief, er is vaker echt iets aan de hand."

Den Dunnen: "Ik vind het jammer dat jongeren zich gediscrimineerd voelen. Wat de oplossing is, weet ik niet. Ik vind dit zó lastig. Als ik een signalement krijg van iemand met een donkere huid, ja, dan ga ik niet naar Henkie met zijn blonde haar. Tegelijk begrijp ik dat je er doodziek van wordt als je iedere week een paar keer onterecht wordt staande gehouden omdat je aan een signalement voldoet. Maar hoe dan wel? Je kunt niet zeggen dat de politie niemand meer mag controleren.

Het is goed dat Typhoon het bespreekbaar maakt. We moeten met elkaar praten, op een niet-aanvallende manier. Niet alleen tijdens speciale bijeenkomsten, ook op straat. Niet iedere agent kan dat even goed. Het is ook een kwestie van investeren. Vroeger was er meer tijd voor. Ik ken een wijkagent waar iedere nieuwe agent een paar weken mee op stap zou moeten. Echt een oude meester, die gaat dan rustig een sjekkie rollen met die jongens, vertrouwen winnen. Dat is heel belangrijk."

Is dit een keerpunt in het debat?

Mustafa:"Ik hoop het. In 2013 heeft Amnesty een rapport gemaakt waarin we dit hele probleem met etnisch profileren hebben geschetst. Er is sindsdien meer aandacht voor op politieacademies. Wij raden mensen altijd aan om een klacht in te dienen als zij zich gediscrimineerd voelen door de politie. Typhoon heeft dit nu goed op de agenda gezet, het is tot in de Tweede Kamer in Den Haag gehoord. Maar die registratie is er nog niet."

undefined

Wat is er gebeurd?

Twee politiemannen in Zwolle houden maandagmiddag de bekende rapper Typhoon, artiestennaam van Glenn de Randamie, staande. Ze herkennen hem en zeggen dat ze 'de combinatie van de leeftijd en de dure auto en de huidskleur' verdacht vonden.

Typhoon zet deze mededeling op Instagram: 'Net staande gehouden door de politie in Zwolle. Niet door een verkeersovertreding maar omdat mijn nieuwe auto niet matcht met mijn profiel'. De politie vond het 'verdacht dat een man met mijn kleur in zo'n auto rijdt'.

Hij vervolgt: 'Dit is helaas de zoveelste keer en dan ben ik nog 'bekend' (...). Velen hebben dat voorrecht niet. Voorheen kon ik er nog boos om worden, nu (...) word ik juist rustig als het weer blijkt dat etnische profilering het motief is. Het is triest.'

'De agenten zijn aangesproken op hun gedrag en Typhoon kan rekenen op onze excuses', staat in een politieverklaring. "Wij mogen niet selecteren op uiterlijk of afkomst en daarom vonden wij het belangrijk om deze kwestie direct op te helderen.'

Typhoon geeft niet alleen de politie de schuld. 'Dit is een dikke error in de Nederlandse samenleving. De eerste stap naar verandering is toegeven dat racisme, discriminatie en onderscheid nog steeds onderdeel van onze cultuur zijn. We zijn er nog lang niet!'

Op Twitter wordt zijn bericht meer dan 1000 keer geretweet en op Instagram meer dan 3000 keer gedeeld.

De ophef bereikt politiek Den Haag. PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom reageert: "Dit is geen eenmalige misser van een individuele politieman. Racisme en discriminatie zitten hardnekkig diep in de samenleving."

Minister Ard van der Steur (justitie) erkent gistermiddag in de Tweede Kamer: de staandehouding van rapper Typhoon is het resultaat van etnische profilering door de politie. Dat komt voor, maar is niet structureel, zegt hij.

Typhoon accepteert een uitnodiging van Van der Steur om te helpen bij een campagne tegen racisme onder politiemensen. 'Mits dat op structurele wijze gaat gebeuren.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden