Interview

'Sta open voor twijfels van artsen'

Het beeld dat oprijst uit het rapport over het Utrechtse UMC is niet mals.Beeld ANP

Laat andere ziekenhuizen lering trekken uit het rapport over het UMC Utrecht, zegt hoogleraar patiëntveiligheid Cordula Wagner.

Medische fouten met dodelijke afloop, een streng afdelingshoofd bij wie sommige artsen hun twijfels over de veiligheid van patiënten niet durven te uiten, een ziekenhuisbestuur dat zich nergens mee bemoeit en pas fouten doorgeeft aan de inspectie als de zaak op televisie komt.

Het beeld dat oprijst uit het rapport over het Utrechtse UMC is niet mals. Als de inspectie een willekeurig ziekenhuis onder hetzelfde vergrootglas zou leggen, zou de vangst dan even groot zijn?

"Laat ik daar dit over zeggen: elk ziekenhuis zou dit rapport kunnen gebruiken om te kijken naar de eigen organisatie", zegt Cordula Wagner. Als directeur van onderzoeksinstituut Nivel en hoogleraar in het VUmc is patiëntveiligheid haar specialisatie. "Het is niet de eerste keer dat dit over een ziekenhuis naar buiten komt. Je kunt denken dat je alles goed hebt geregeld, toch kunnen er blinde vlekken in je organisatie zitten, kan de cultuur op een afdeling niet meegegroeid zijn met de tijd."

Is het artsen wel duidelijk wanneer je een calamiteit moet melden?

"De definitie lijkt helder. Je meldt onder andere wanneer er ernstige schade ontstond die met de kwaliteit van zorg te maken had. Maar is dat wel zo? Dat is vaak minder helder. De ene zorgverlener hanteert de regel 'bij twijfel altijd melden'. De ander denkt: 'dat is een complicatie, ik had hier toch niets aan kunnen doen, ik meld niet'."

Maar een halsslagader doorsnijden, duidelijker kan een fout toch niet zijn? Dat werd niet gemeld.

"Een operatiegebied is klein en ziet er op het moment dat je gaat snijden lang niet altijd uit zoals je in de anatomische boeken hebt geleerd. Dat kan de situatie een stuk onduidelijker maken dan achteraf, als een buitenstaander concludeert dat er echt een duidelijke fout is gemaakt. Er is altijd de hindsight bias: achteraf lijken beslissingen vreemd, maar op het moment zelf lag dat anders."

Is het lastiger om twijfel te melden als de sfeer heel hiërarchisch is?

"Niet automatisch. In een ziekenhuis moet vaak snel worden gehandeld, je hebt een bepaalde hiërarchie nodig. We zien wel uit onderzoek dat hoe groter de afstand is tussen de leiding en de mensen, hoe minder men durft te vertellen. Artsen in opleiding delen hun twijfels onderling, maar bij de opleider doen ze dat minder snel. Toch zie je vaak dat jonge artsen manieren vinden om dat wel te doen. Indirect. Ze vragen bijvoorbeeld: 'Wilt u nog een keer uitleggen waarom we dat deden?' Een opleider moet daar natuurlijk wel voor openstaan."

De inspectie sloot een eerder onderzoek af nadat het UMC-bestuur zei dat er niets aan de hand was.

"De inspectie heeft de taak om navraag te doen als er signalen zijn dat er iets mis is. Als een ziekenhuisbestuur dan zegt dat het goed zit, is het niet zo raar dat het onderzoek stopt. De kwaliteit van de zorg is allereerst de verantwoordelijkheid van het ziekenhuis zelf. In dit geval kan ik me voorstellen dat ook de inspectie zelf liever was doorgegaan. Maar ook dat is een oordeel achteraf."

Ziekenhuizen melden nu meer calamiteiten. Wil men vooral aan de zekere kant zitten of is de cultuur echt open?

"Mijn indruk, en die wordt ook bevestigd door onderzoeken naar de veiligheidscultuur onder medewerkers, is dat er meer openheid is ontstaan. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat het overal altijd goed gaat."

Hoogleraar Cordula WagnerBeeld TRBEELD
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden