St. Bavo-basiliek zoekt nieuwe kachel

De St. Bavo-basiliek aan de Leidsevaart in Haarlem. Foto: Wikimedia, creative commons Beeld
De St. Bavo-basiliek aan de Leidsevaart in Haarlem. Foto: Wikimedia, creative commons

'In een kerk hoort de energie van boven te komen, van het hogere.' Lieven Andringa is buurman van de St. Bavo-basiliek in Haarlem en deelnemer aan Holy Warming, een ideeënwedstrijd georganiseerd door stichting Nudge. Hoe verwarm een monumentaal pand zo duurzaam mogelijk? Zo'n veertig teams denken een oplossing gevonden te hebben.

Getooid met fotocamera's en plattegrondjes lopen ingenieurs en installateurs in kleine groepjes door de basiliek. De aftrap trok afgelopen week zo'n dertig tot veertig bezoekers.

De deelnemers kijken hun ogen uit in de basiliek. "Het gaat om de eerste indruk, niet om de details", weet energieadviseur Harry Zethof. Anderen zijn vooral op zoek naar vochtplekken en energielekken. Elk van hen vindt de rondleiding door de kerk essentieel. "Je kunt niet blindvaren op een bouwtekening. Zien hoe groot de ruimtes zijn, geeft meer inzicht in de situatie", vertelt Arie van Duijvenbode.

De basiliek is een van de grootste kerkgebouwen van Nederland. Nu het lente is valt de binnentemperatuur mee, maar in de winter kan het er steenkoud zijn. In de kelder van de St. Bavo staat een enorme oliekachel die het pand moet verwarmen. Per jaar wordt hier 35.000 liter olie verstookt. Om de kerk te verwarmen tot 12 graden op de zondagochtend, moet de kachel vanaf donderdag loeien. Nu de basiliek verbouwd wordt, vindt het kerkbestuur dat de tijd rijp is voor een vervanger.

"Je kunt dan wel een moderne kachel kopen en op de plaats van het oude exemplaar zetten, maar waarom zou je het niet grootser aanpakken? We moeten het goede voorbeeld geven", meent koster Stephan van Rijt. Het is de bedoeling dat het winnende idee niet alleen voor het Haarlemse kerkgebouw bruikbaar is; het plan moet ook uitvoerbaar zijn in andere kerken, grote synagogen en industrieel erfgoed.

De deelnemers blijken niet de meest innovatieve ideeën te hebben. Een groot aantal van hen werkt als gasinstallateur, een deel heeft andere kerken van gasinstallaties voorzien. Vloerverwarming onder de banken wordt het vaakst genoemd als oplossing tegen de kou, een systeem dat op dit moment in de meest basale vorm al aanwezig is.

Alleen Lieven Andringa lijkt een meer futuristische blik te hebben. "In Spanje zie je steeds vaker concentrated solar, daar koken ze met behulp van de zon vloeistoffen. Zoiets wil ik hier ook wel zien. De warmte die in de zomer opgevangen wordt, kun je in de kelder opslaan. Tijdens de diensten in de winter kun je die energie weer aanspreken."

Barend Hoogendorp van Monumentenwacht Noord-Holland denkt dat je kerkverwarming juist simpel moet houden. Volgens hem moet er een huis-tuin-en-keukenoplossing komen.

"Een kerkbestuur moet alles draaiende kunnen houden. Deze oliekachel ligt hier al meer dan dertig jaar. Zo lang laat je je eigen cv-ketel toch ook geen dienstdoen? Wanneer je deze kachel door een paar kleinere gaskachels vervangt, stijgt je rendement met 40 procentpunt. Dat is ook duurzaam denken."

WINDMOLENS OP DE TOREN VAN DE BASILIEK
Het kerkbestuur van de St. Bavo-basiliek wil al jaren af van de dure oliekachel. Elektrische vloerverwarming met windenergie als basis leek in 1980 de oplossing te zijn voor de hoge oliekosten.

Vijf windmolens op elk van de twee torens moesten de benodigde energie opleveren. Er waren vijf kleine molens nodig per toren, omdat de torens geen grote molens konden dragen.

Volgens de architect was Nederland echter nog niet klaar voor dat idee. Hij verwachtte dat dat later zou veranderen.

"Het windmolenplan is leuk. Maar je mag op dit moment niet eens zonnepanelen op een dak van een monumentaal pand leggen. Het lijkt er op dat dat op termijn anders wordt. Wie weet is de St. Bavo straks de eerste kerk met zonnepanelen tussen de leistenen van het dak", zegt architect Louis Gedessen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden