Srebrenica sluit Clinton aarzelend in de armen

De Amerikaanse oud-president Bill Clinton opende dit weekeinde een herdenkingscentrum voor de moordpartij onder de moslimbevolking van Srebrenica in juli 1995. Clintons komst was niet onomstreden.

POTOCARI - Als het kleine meisje het lied Srebrenica Inferno inzet, is er geen houden meer aan. Dikke tranen rollen over de gerimpelde wangen van Hafiza Delimustavic. Ze buigt het hoofd, haar schouders schokken. En dat terwijl ze zich nog zo had voorgenomen haar emoties in toom te houden.

Waardigheid, dat wilde Hafiza Delimustavic uitstralen tijdens de opening van het herdenkingscentrum voor de slachtoffers van het Srebrenica-drama, zaterdag in het Oost-Bosnische plaatsje Potocari, waar destijds de Nederlandse militairen van Dutchbat waren gelegerd. Het plaatsje ook, waar de Bosnische Serviërs de mannen scheidden van de vrouwen. Naar wordt aangenomen, vermoordden de troepen van generaal Ratko Mladic zevenduizend mannelijke inwoners van Srebrenica.

Tot zaterdag waren er al een kleine negenhonderd geïdentificeerde slachtoffers begraven. Zaterdag kwamen er nog eens 107 bij. Hun met groene stof beklede lijkkisten, opgebaard bij het monument, werden over de hoofden van gebeden zingende mannen naar de ernaast gelegen begraafplaats getransporteerd. Daar plofte in 107 graven voor de zoveelste keer zware kleigrond op het hout van de kisten.

Hafiza Delimustavic zat toen al op de grond bij de ambulance. De brandende zon en de emoties waren haar te veel geworden. Gewillig liet ze een verpleegster haar lange groene jas openknopen. Voorzichtig nipte ze van een plastic bekertje met koud water. Ze mocht het niet te snel opdrinken, had de verpleegster gezegd.

Hafiza Delimustavic komt niet uit Srebrenica, maar uit Tuzla. Zelf heeft ze geen familieleden verloren. Ze kende zelfs helemaal niemand uit Srebrenica. ,,Maar Srebrenica is een litteken op de ziel van alle moslims in Bosnië'', zegt ze. ,,Dat moet de hele wereld weten.'' En bovendien, gniffelt ze als ze op krachten is gekomen, wilde ze Clinton ook wel eens zien.

De Amerikaanse oud-president was de meest prominente gast tijdens de openingsceremonie. Op voorhand was zijn komst niet helemaal onomstreden. De organisaties van nabestaanden hadden het gevoel voor het blok gezet te zijn door het organisatiecomité. Bovendien vinden veel nabestaanden dat de Amerikanen destijds veel te lang hebben gewacht met ingrijpen. Mede daardoor waren de Bosnische Serviërs in staat de slachting van Srebrenica aan te richten, zeggen ze.

Al dan niet met opzet ging Clinton zelf in op dat verwijt. ,,Op macht beluste slechte mensen vermoordden deze goede mensen, eenvoudig om wie ze waren'', zei de oud-president. ,,Zij zochten macht door genocide. Maar Srebrenica was het begin van het eind van volkenmoord in Europa. Het stelde mij in staat Navo-steun te verwerven voor de bombardementen die tot vrede hebben geleid''.

,,We moeten eer bewijzen'', zei Clinton eerder in zijn toespraak, ,,aan de onschuldigen, onder wie kinderen, die weggevaagd zijn in wat genocidale waanzin moet worden genoemd. Srebrenica sloeg de illusie aan diggelen dat het einde van de Koude Oorlog zulke idiotie zou beëindigen. In plaats daarvan legde het voor de hele wereld de kwetsbaarheid van gewone mensen bloot voor de duistere machten van religieuze en etnische superioriteit''.

,,Een waardige toespraak'', moest Marjan Lucas, namens het Interkerkelijk Vredesberaad al jaren bij Srebrenica betrokken, toegeven. ,,Ik heb me alleen afgevraagd wat ik ervan heb onthouden, en dat is niet veel.''

Lucas was niet gelukkig met de keuze voor Clinton. Dat was anders geweest als de Vrouwen van Srebrenica zelf voor hem hadden gekozen. Lucas: ,,Dan had ik het gerespecteerd. Maar nu? Je kunt je afvragen wat precies de rol van de Amerikanen is geweest. Ik zie ze beslist niet als de redders van de moslims.''

Niettemin leken zaterdag veel aanwezigen in Potocari Clinton in hun hart gesloten te hebben. De Reis-ul-Ulema, de hoogste Islamitische autoriteit in Bosnië, sloeg zijn arm om hem heen, en ook gewonere stervelingen prezen hem omdat hij met zijn komst heeft voorkomen dat Srebrenica in de vergetelheid raakt.

Veel nabestaanden zijn daar bang voor: dat de wereld, nu het herdenkingscentrum er is, het boek Srebrenica wil sluiten. Als het aan Marjan Lucas ligt, zal dat in Nederland zeker niet gebeuren.

,,De Vrouwen van Srebrenica zeggen: Dat boek kan nooit gesloten worden. Er zijn weliswaar al heel veel slachtoffers uit de massagraven opgespoord, er zijn al veel mensen geïdentificeerd, maar in totaal is dat nog niet een derde deel'', aldus Lucas. ,,En ze zeggen: We zijn pas in de beginfase van hoe ons verdere leven op te pakken. Ik voel me daar zeer door aangesproken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden