Sprookjes waren vroeger nog veel gruwelijker maar even educatief en krachtig

Dat sprookjes vaak ook gruwelijkheden bevatten is een probleem van ouders. Geen kind ligt er wakker van, menen twee uitgevers die flink wat boeken uitgeven over het thema van deze Kinderboekenweek: sprookjes, mythen en sagen.

Ze geven die niet uit omdat dat nu eenmaal onderdeel hoort te zijn van het kinderboekenaanbod van een uitgever. Ze 'hebben' er zelf ook wat mee.

J. Boele van Hensbroek van uitgeverij Lemniscaat in Rotterdam: “Die magische wereld, ezeltjes die goud poepen, een man met één been die toch zo hard kan lopen als de wind, een hond met ogen zo groot als schoteltjes. Dat zijn verhalen die de werkelijkheid overstijgen. Die doen een appèl op je fantasie.”

J. Bogaerts van de antroposofische uitgeverij Christofoor in Utrecht: “Verhalen spelen op vrije scholen een belangrijke rol, met name in de kleuterklassen. Sprookjes horen bij de ontwikkeling van kinderen. Je ziet er hoe aardse en geestelijke zaken met elkaar in verbinding komen.”

De gruwelijkheden - bijvoorbeeld in Roodkapje - waren oorspronkelijk nog gruwelijker, weet Boele van Hensbroek. Vele eeuwen terug moest Roodkapje zich uitkleden en werd ze door de wolf verkracht. Het geeft aan dat de volksverhalen die in die tijden mondeling werden rondverteld, zeker niet voor kinderen waren bedoeld. De Franse volksverteller Charles Perrault tekende in de zeventiende eeuw een aantal volksverhalen op. Op een nogal 'rauwe' manier, zegt Boele van Hensbroek.

In 'Sprookjes van moeder de gans' laat Lemniscaat in een nieuwe vertaling zien hoe de bekende verhalen over Klein Duimpje, Assepoester en andere sprookjesfiguren er toentertijd uitzagen. Wat Roodkapje betreft, bij Perrault loopt het niet goed met haar af: ze wordt opgegeten en daarmee is het sprookje uit. Het waren de Duitse gebroeders Grimm die Roodkapje het eeuwige leven gaven en haar weer uit de buik van de wolf lieten halen. “Zij hebben hun opvattingen en maatschappijvisie aan de verhalen toegevoegd en de sfeer lieflijker gemaakt”, zegt de uitgever.

In 'Spiegeltje, spiegeltje aan de wand' heeft Lemniscaat 28 sprookjes (van onder meer Grimm en Andersen) speciaal voor jonge kinderen van drie tot zeven jaar laten herschrijven. Het taalgebruik is eenvoudiger, maar de scènes waarbij menig kleuterouder toch even moet slikken staan er onverkort in. Repelsteeltje die zichzelf in tweeën scheurt, Grietje die de heks in een brandende oven duwt, de jager die Sneeuwwitje met een jachtmes achterna zit om haar te doden.

Boele van Hensbroek: “Sprookjes laten zien dat iedereen een gebrek heeft. Een ieder heeft zijn sterke en zwakke kanten, maar samen kunnen we de wereld aan. De slechten die hun verdiende loon krijgen, krijgen dat ook heel definitief. Dat is de boodschap.”

Bogaerts van Christofoor: “Algemeen menselijke waarden worden in sprookjes sterk tot uitdrukking gebracht. Mensen of dieren gaan op zoek, hun levensweg op. En daarbij komen ze heel wat moeilijkheden tegen. Ik denk dat kinderen heel goed in staat zijn om die boodschap achter de soms voor volwassenen gruwelijke daden te herkennen.”

Ook Christofoor geeft een aantal van de alom bekende klassieke sprookjes van Grimm en Andersen uit. Het zijn vooral prentenboeken voor jonge kinderen. Maar opvallend bij de antroposofische uitgever zijn vooral de boeken met Russissche, Finse, Noorse, Ierse en Keltische volksverhalen, fabels en legenden. Die kennen zo hun eigen gruwels. Iwan Tsarenzoon, uit 'Sprookjes van de Baba Jaga', moet met een strijdknots het hoofd van Wervelwind in één slag afslaan. De trollen uit 'Finse Sprookjes' krijgen gloeiende vonken in hun gezicht, zodat hun lange baarden vlam vatten.

In alle culturen wordt met eenzelfde 'beeldenkracht' gewerkt, zegt Bogaerts. De vertelvorm is soms anders maar de boodschap komt op hetzelfde neer. “Er komen hobbels op onze levensweg die we moeten overwinnen. Sprookjes hebben eigenlijk altijd een educatief doel.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden